ભારતીય ક્રિકેટનો ઈતિહાસ સુવર્ણ અક્ષરોએ લખાયેલો છે. સુનીલ ગાવસ્કરથી લઈને સચિન તેંડુલકર અને વિરાટ કોહલીથી લઈને રોહિત શર્મા સુધી, દરેક દાયકામાં ભારતે વિશ્વને એવા બેટ્સમેનો આપ્યા છે જેમણે ક્રિકેટના મેદાન પર રાજ કર્યું છે. પરંતુ જ્યારે પણ ડાબોડી ઓપનર્સની વાત આવે છે, ત્યારે સૌરવ ગાંગુલી પછી જે નામ સૌથી પહેલા જીભ પર આવે છે, તે છે શિખર ધવન. ક્રિકેટના મેદાન પર ‘ગબ્બર’ ના હુલામણા નામથી જાણીતા શિખર ધવને પોતાની આક્રમક બેટિંગ, મૂછો પર તાવ દેવાની સ્ટાઈલ અને થાઈ-ફાઈવ સેલિબ્રેશન દ્વારા ચાહકોના દિલમાં એક અલગ જ જગ્યા બનાવી છે. આજે, વર્ષ 2026 માં, જ્યારે ક્રિકેટનું સ્વરૂપ બદલાઈ ગયું છે અને ટી20 લીગનો પ્રભાવ વધી ગયો છે, ત્યારે ક્રિકેટ રસિયાઓ અને આંકડાશાસ્ત્રીઓ વચ્ચે એક ગંભીર ચર્ચા ચાલી રહી છે. ચર્ચાનો વિષય છે: શું શિખર ધવનનો મોટો રેકોર્ડ તૂટશે કે નહીં?
ભારતીય ક્રિકેટના ‘ગબ્બર’ ના ઐતિહાસિક આંકડાઓ અને યુવા પેઢીનો પડકાર
આજે આપણે જે રેકોર્ડની વાત કરવા જઈ રહ્યા છીએ તે કોઈ સામાન્ય રેકોર્ડ નથી. તે એક એવો માઈલસ્ટોન છે જે હાંસલ કરવા માટે માત્ર ટેલેન્ટ નહીં, પણ જબરદસ્ત સાતત્ય અને મોટા સ્ટેજ પર પ્રેશર હેન્ડલ કરવાની ક્ષમતા જોઈએ. શિખર ધવન ભલે હવે આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટમાંથી નિવૃત્ત થઈ ચૂક્યા હોય (અથવા કરિયરના અંતિમ પડાવ પર હોય), પરંતુ તેમના બનાવેલા રેકોર્ડ્સ આજે પણ યુવા ખેલાડીઓ માટે એક પડકાર સમાન છે.
1. શિખર ધવન: માત્ર એક ખેલાડી નહીં, એક લાગણી
કોઈ પણ રેકોર્ડની ચર્ચા કરતા પહેલા એ જાણવું જરૂરી છે કે શિખર ધવન ભારતીય ક્રિકેટ માટે શું મહત્વ ધરાવે છે. દિલ્હીના આ છોકરાએ જ્યારે ભારતીય ટીમમાં જગ્યા બનાવી, ત્યારે ટીમ ઈન્ડિયા એક પરિવર્તનના દોરમાંથી પસાર થઈ રહી હતી. સહેવાગ અને ગંભીરનો યુગ આથમવાની તૈયારીમાં હતો. તે સમયે ધવને રોહિત શર્મા સાથે મળીને જે ઓપનિંગ જોડી બનાવી, તેણે વિશ્વભરના બોલરોને હંફાવી દીધા.
શિખર ધવનની રમતની ખાસિયત હતી તેનું ‘ફીયરલેસ એપ્રોચ’ (ડર્યા વગર રમવું). તે બોલર કોણ છે તેની પરવા કર્યા વગર બોલને મેરિટ પર રમતો હતો. ખાસ કરીને ઓફ સાઈડ પરના તેના ડ્રાઈવ્સ અને કટ શોટ્સ જોવાનો લહાવો કંઈક ઓર જ હતો. તેને ‘મિસ્ટર આઈસીસી’ (Mr. ICC) પણ કહેવામાં આવે છે કારણ કે જ્યારે પણ કોઈ મોટી ટુર્નામેન્ટ આવતી, ત્યારે ધવનનું બેટ તલવારની જેમ ચાલતું હતું.
આજે જ્યારે આપણે શિખર ધવનનો મોટો રેકોર્ડ વિશે વાત કરીએ છીએ, ત્યારે આપણે માત્ર આંકડાઓની વાત નથી કરતા, પણ તે પ્રભાવ (Impact) ની વાત કરીએ છીએ જે તેમણે મેચ પર પાડ્યો હતો.
2. રેકોર્ડ નંબર 1: ટેસ્ટ ડેબ્યૂ પર સૌથી ઝડપી સદી – એક અભેદ્ય કિલ્લો?
સૌથી પહેલા અને સૌથી મહત્વના રેકોર્ડ પર વાત કરીએ જે આજ સુધી અકબંધ છે અને તોડવો અત્યંત મુશ્કેલ માનવામાં આવે છે. તે છે – ટેસ્ટ ક્રિકેટના ડેબ્યૂ પર સૌથી ઝડપી સદી.
ઘટના: માર્ચ 2013, મોહાલી સ્ટેડિયમ. સામે હતી ઓસ્ટ્રેલિયા જેવી ખતરનાક ટીમ. શિખર ધવનને ટેસ્ટ કેપ મળે છે. સામાન્ય રીતે કોઈ પણ ખેલાડી પોતાની પહેલી ટેસ્ટ મેચમાં નર્વસ હોય છે. તે સાવચેતીથી રમે છે, વિકેટ બચાવવાનો પ્રયાસ કરે છે. પરંતુ ગબ્બર કંઈક અલગ જ માટીનો બનેલો હતો. તેણે ઓસ્ટ્રેલિયન બોલરોની એવી ધુલાઈ શરૂ કરી કે જે ઈતિહાસ બની ગઈ.
આંકડા: શિખર ધવને પોતાની ડેબ્યૂ ઈનિંગમાં માત્ર 85 બોલમાં સદી ફટકારી હતી. આ ટેસ્ટ ક્રિકેટના ઈતિહાસમાં ડેબ્યૂ પર કોઈ પણ બેટ્સમેન દ્વારા ફટકારવામાં આવેલી સૌથી ઝડપી સદી છે. તેણે તે મેચમાં 174 બોલમાં 187 રન બનાવ્યા હતા. આ ઈનિંગમાં તેણે 33 ચોગ્ગા અને 2 છગ્ગા માર્યા હતા.
કેમ આ રેકોર્ડ તોડવો મુશ્કેલ છે? આજના સમયમાં ‘બેઝબોલ’ (Bazball) અને આક્રમક ક્રિકેટનું ચલણ વધ્યું છે. યશસ્વી જયસ્વાલ જેવા ખેલાડીઓ ઝડપી રમે છે. પરંતુ ડેબ્યૂ મેચનું પ્રેશર અલગ જ હોય છે. 85 બોલમાં 100 રન બનાવવા માટે 117+ ની સ્ટ્રાઈક રેટ જોઈએ. ટેસ્ટ મેચમાં, ખાસ કરીને ડેબ્યૂ પર, આટલું જોખમ લેવું કોઈ પણ ખેલાડી માટે લોઢાના ચણા ચાવવા સમાન છે. શિખર ધવનનો મોટો રેકોર્ડ માત્ર ઝડપનો નથી, પણ માનસિક મજબૂતીનો છે. શું કોઈ નવોદિત ખેલાડી ઓસ્ટ્રેલિયા કે ઈંગ્લેન્ડ જેવી ટીમ સામે આવું સાહસ કરી શકશે? ક્રિકેટપ્રેમીઓ માને છે કે આ રેકોર્ડ હજુ ઘણા વર્ષો સુધી અકબંધ રહી શકે છે.
3. રેકોર્ડ નંબર 2: આઈસીસી ચેમ્પિયન્સ ટ્રોફીનો બાદશાહ
બીજો મહત્વનો રેકોર્ડ જે ચર્ચામાં છે તે છે આઈસીસી ટુર્નામેન્ટ્સ, ખાસ કરીને ચેમ્પિયન્સ ટ્રોફીમાં ધવનનું પ્રદર્શન. 2013 અને 2017 ની ચેમ્પિયન્સ ટ્રોફીમાં ધવને ‘ગોલ્ડન બેટ’ જીત્યું હતું.
આંકડા:
- 2013 ચેમ્પિયન્સ ટ્રોફી: 5 મેચમાં 363 રન, 2 સદી, 1 અડધી સદી. સરેરાશ 90.75.
- 2017 ચેમ્પિયન્સ ટ્રોફી: 5 મેચમાં 338 રન, 1 સદી, 2 અડધી સદી.
આઈસીસી ચેમ્પિયન્સ ટ્રોફીમાં સૌથી વધુ રન અને સૌથી વધુ સદી ફટકારવાનો રેકોર્ડ ધવનના નામે છે (ભારતીય ઓપનર તરીકે). આ રેકોર્ડનું મહત્વ એટલા માટે વધારે છે કારણ કે ચેમ્પિયન્સ ટ્રોફીમાં વિશ્વની ટોપ-8 ટીમો જ રમે છે અને તે પણ ઈંગ્લેન્ડ જેવી મુશ્કેલ કન્ડિશન્સમાં.
શું આ રેકોર્ડ ખતરામાં છે? 2025/2026 ના સમયગાળામાં શુભમન ગિલ અને વિરાટ કોહલી જેવા ખેલાડીઓ પાસે તક છે. પરંતુ સતત બે ચેમ્પિયન્સ ટ્રોફીમાં ગોલ્ડન બેટ જીતવું એ લગભગ અશક્ય જેવી સિદ્ધિ છે. ધવનને ‘મિસ્ટર આઈસીસી’ એટલે જ કહેવાય છે કારણ કે તે મોટા સ્ટેજ પર પોતાનું શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન આપતા હતા. શિખર ધવનનો મોટો રેકોર્ડ જે સાતત્ય (Consistency) સાથે જોડાયેલો છે, તેને તોડવા માટે કોઈ ખેલાડીએ ઓછામાં ઓછા 8-10 વર્ષ સુધી આઈસીસી ટુર્નામેન્ટ્સમાં ટોપ ફોર્મમાં રહેવું પડે.
4. રેકોર્ડ નંબર 3: આઈપીએલમાં બેક-ટુ-બેક સદી
ટી20 ક્રિકેટ, જેને આપણે યુવાનોની રમત કહીએ છીએ, તેમાં પણ ધવને એક એવો રેકોર્ડ બનાવ્યો છે જે વિરાટ કોહલી કે રોહિત શર્મા પણ નથી બનાવી શક્યા. તે છે આઈપીએલના ઈતિહાસમાં સતત બે મેચમાં બે સદી ફટકારવાનો રેકોર્ડ.
ઘટના: આઈપીએલ 2020, યુએઈ. દિલ્હી કેપિટલ્સ તરફથી રમતા શિખર ધવને પહેલા ચેન્નઈ સુપર કિંગ્સ સામે 101* રન બનાવ્યા અને તેની તરત પછીની મેચમાં કિંગ્સ ઈલેવન પંજાબ સામે 106* રન બનાવ્યા. આઈપીએલના 13 વર્ષના ઈતિહાસમાં આવું કરનાર તે પ્રથમ ખેલાડી બન્યો હતો.
આજના યુગમાં આ રેકોર્ડની સ્થિતિ: આજે આઈપીએલમાં જોસ બટલર, શુભમન ગિલ અને વિરાટ કોહલીએ એક સીઝનમાં અનેક સદીઓ ફટકારી છે. શુભમન ગિલે 2023 માં લગભગ આ રેકોર્ડની બરાબરી કરી લીધી હતી. પરંતુ બેક-ટુ-બેક (સતત બે મેચમાં) સદી મારવી એ માનસિક અને શારીરિક રીતે ખૂબ થકવી નાખનારું કામ છે. શિખર ધવનનો મોટો રેકોર્ડ તૂટવાની શક્યતા અહીં સૌથી વધારે છે કારણ કે ટી20 ક્રિકેટમાં પિચો હવે બેટિંગ માટે વધુ અનુકૂળ બની રહી છે અને ‘ઈમ્પેક્ટ પ્લેયર’ નિયમને કારણે બેટ્સમેનો વધુ આક્રમક રીતે રમે છે. છતાં, ‘પ્રથમ’ હોવાનું માન હંમેશા ધવન પાસે રહેશે.
5. કોણ છે દાવેદારો? યુવા બ્રિગેડનું વિશ્લેષણ
હવે સૌથી મોટા પ્રશ્ન પર આવીએ: જો શિખર ધવનનો મોટો રેકોર્ડ તૂટશે, તો તે કોણ તોડશે? ભારતીય ક્રિકેટની વર્તમાન નર્સરીમાં એવા કયા હીરા છે જે ગબ્બરના રેકોર્ડને પડકારી શકે છે?
1. યશસ્વી જયસ્વાલ: આ ડાબોડી ઓપનર શિખર ધવનનો સાચો ઉત્તરાधिकारी માનવામાં આવે છે. જયસ્વાલની રમવાની શૈલી ધવન જેવી જ આક્રમક છે. તેણે પોતાની ડેબ્યૂ ટેસ્ટમાં જ 171 રન બનાવ્યા હતા. જોકે, તે ધવનનો 85 બોલનો રેકોર્ડ તોડી શક્યો નહોતો, પરંતુ ભવિષ્યમાં તે સૌથી ઝડપી ટેસ્ટ સદી (ભારત માટે) નો રેકોર્ડ તોડી શકે છે. જયસ્વાલનું ફોર્મ અને તેની ભૂખ તેને ધવનના રેકોર્ડ્સ માટે સૌથી મોટો ખતરો બનાવે છે.
2. શુભમન ગિલ: ગિલને ‘પ્રિન્સ ઓફ ક્રિકેટ’ કહેવામાં આવે છે. વનડે ક્રિકેટમાં સૌથી ઝડપી 2000 રન બનાવવાનો રેકોર્ડ તેણે હાંસલ કર્યો છે, જે પહેલા ધવન પાસે હતો. ગિલની ટેકનિક ક્લાસિક છે. તે લાંબી ઈનિંગ્સ રમી શકે છે. આઈસીસી ટુર્નામેન્ટ્સમાં સૌથી વધુ રન બનાવવાના ધવનના રેકોર્ડને ગિલ તોડી શકે છે કારણ કે તેની પાસે હજુ લાંબુ કરિયર બાકી છે.
3. ઋતુરાજ ગાયકવાડ અને અભિષેક શર્મા: આઈપીએલના રેકોર્ડ્સ માટે આ બંને ખેલાડીઓ પ્રબળ દાવેદાર છે. અભિષેક શર્મા ડાબોડી છે અને પાવરપ્લેમાં ધવન જેવી જ આક્રમકતા બતાવે છે. તે આઈપીએલમાં બેક-ટુ-બેક સદી અથવા એક ઓવરમાં સૌથી વધુ રન બનાવવાના રેકોર્ડ્સ પર નજર રાખી શકે છે.
6. આધુનિક ક્રિકેટ અને આંકડાઓની રમત
ક્રિકેટપ્રેમીઓ માટે એ સમજવું જરૂરી છે કે 2013 અને 2026 ના ક્રિકેટમાં જમીન આસમાનનો ફેર છે.
- બેટિંગ ફ્રેન્ડલી પિચ: આજે વનડેમાં 350 અને ટી20 માં 200 રન સામાન્ય થઈ ગયા છે. આનો અર્થ એ છે કે બેટ્સમેનો પાસે રન બનાવવાની અને સદી ફટકારવાની વધુ તકો છે.
- નિયમોમાં ફેરફાર: બે નવા બોલ, પાવરપ્લેના નિયમો અને બાઉન્ડ્રીનું નાનું કદ – આ બધા પરિબળો રેકોર્ડ તોડવા માટે મદદરૂપ છે.
- મેચોની સંખ્યા: આજના ખેલાડીઓ આઈપીએલ અને આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટ મળીને વર્ષમાં એટલી મેચ રમે છે કે તેમને ફોર્મમાં આવવાની તક વધુ મળે છે.
આ બધા પરિબળો હોવા છતાં, શિખર ધવનનો મોટો રેકોર્ડ (ખાસ કરીને ટેસ્ટ ડેબ્યૂ વાળો) સુરક્ષિત લાગે છે કારણ કે ટેસ્ટ ક્રિકેટમાં પરિસ્થિતિઓ હજુ પણ કઠિન હોય છે.
7. શિખર ધવન અને રોહિત શર્મા: એક અવિસ્મરણીય જોડી
રેકોર્ડ્સની વાત કરતી વખતે ધવન અને રોહિતની ભાગીદારીને ભૂલી ન શકાય. વનડે ક્રિકેટના ઈતિહાસમાં સચિન-સૌરવ પછી સૌથી સફળ જોડી રોહિત-શિખરની રહી છે. બંનેએ મળીને 5000 થી વધુ રન બનાવ્યા છે. આ ભાગીદારીનો રેકોર્ડ તોડવો પણ મુશ્કેલ છે. ગિલ અને જયસ્વાલ અથવા ગિલ અને રોહિતની જોડી બની રહી છે, પરંતુ ધવન અને રોહિત વચ્ચે જે ડાબોડી-જમણેરી કોમ્બિનેશન હતું, તે બોલરો માટે માથાનો દુખાવો હતું. ધવનની એક ખાસિયત હતી કે તે શરૂઆતમાં આક્રમક રમીને રોહિત પરનું પ્રેશર હળવું કરતો હતો. આ નિસ્વાર્થ ભાવના આંકડામાં નથી દેખાતી, પણ મેચ જીતાડવામાં મોટો ભાગ ભજવે છે.
8. શિખર ધવનની ફિટનેસ અને આયુષ્ય
ધવનના કરિયરનો એક મોટો હિસ્સો ઈજાઓને કારણે પ્રભાવિત રહ્યો. 2019 વર્લ્ડ કપમાં ઓસ્ટ્રેલિયા સામે સદી ફટકાર્યા બાદ તે ટૂર્નામેન્ટમાંથી બહાર થઈ ગયો હતો. જો તે ઈજા ન થઈ હોત, તો કદાચ તેના નામે આઈસીસીના વધુ રેકોર્ડ હોત. છતાં, 37-38 વર્ષની ઉંમરે પણ આઈપીએલમાં 400+ રન બનાવવા એ દર્શાવે છે કે ધવન ફિટનેસના મામલે પણ યુવાનો માટે પ્રેરણારૂપ છે. આઈપીએલમાં સૌથી વધુ ચોગ્ગા (Fours) મારવાનો રેકોર્ડ પણ ધવનના નામે છે. 750+ ચોગ્ગા મારવા એ દર્શાવે છે કે તેને રિસ્ક લીધા વગર ગેપ શોધતા કેટલું સારું આવડતું હતું. આ શિખર ધવનનો મોટો રેકોર્ડ છે જે કદાચ જલ્દી નહીં તૂટે.
9. માનસિક દ્રઢતા: ‘ગબ્બર’ ની સાચી ઓળખ
રેકોર્ડ્સ તોડવા માટે માત્ર બેટિંગ સ્કીલ નહીં, પણ માનસિક મજબૂતી જોઈએ. શિખર ધવનને ઘણીવાર ટીમમાંથી ડ્રોપ કરવામાં આવ્યો. કે.એલ. રાહુલ અને શુભમન ગિલના આવવાથી તેને બહાર બેસવું પડ્યું. પરંતુ જ્યારે પણ તેને તક મળી, તેણે રન બનાવ્યા. આ ‘બાઉન્સ બેક’ કરવાની ક્ષમતા આજના યુવા ખેલાડીઓમાં કેટલી છે તે જોવું રહ્યું. આજકાલ સોશિયલ મીડિયાના દબાણમાં ખેલાડીઓ જલ્દી ભાંગી પડે છે. ધવન હંમેશા હસતો રહેતો, ભલે તે ટીમમાં હોય કે બહાર. આ માનસિકતા જ તેને મોટા મેચનો ખેલાડી બનાવતી હતી.
10. રેકોર્ડ તૂટી શકે, પણ ‘લેગસી’ નહીં
અંતમાં, ક્રિકેટ અનિશ્ચિતતાઓથી ભરેલી રમત છે. કહેવાય છે કે “Records are meant to be broken” (રેકોર્ડ્સ તૂટવા માટે જ બને છે). સચિનના રેકોર્ડ કોહલી તોડી રહ્યો છે, કોહલીના રેકોર્ડ ગિલ તોડી રહ્યો છે. તે જ રીતે, ભવિષ્યમાં કદાચ કોઈ ખેલાડી આવશે જે 80 બોલમાં ડેબ્યૂ સદી મારશે અથવા આઈપીએલમાં સતત ત્રણ સદી મારશે. ત્યારે કદાચ શિખર ધવનનો મોટો રેકોર્ડ ઈતિહાસના પાનાઓમાં દબાઈ જશે.
પરંતુ શું આંકડાઓ જ બધું છે? શિખર ધવને ભારતીય ક્રિકેટને જે યાદગાર ક્ષણો આપી છે – ચેમ્પિયન્સ ટ્રોફીની જીત, ઓસ્ટ્રેલિયા અને દક્ષિણ આફ્રિકામાં ફટકારેલી સદીઓ, અને મેદાન પરનું તેનું સ્મિત – તે કોઈ રેકોર્ડ બુકમાં નથી લખાતું, પણ ચાહકોના દિલમાં લખાયેલું રહે છે.
આંકડાની દૃષ્ટિએ જોઈએ તો:
- ટેસ્ટ ડેબ્યૂ સદી (85 બોલ): આ રેકોર્ડ તોડવો સૌથી કઠિન છે. આના માટે ‘મિરેકલ’ (ચમત્કાર) જોઈએ.
- આઈપીએલ બેક-ટુ-બેક સદી: આ રેકોર્ડ તૂટવાની શક્યતા વધારે છે.
- આઈસીસી ટુર્નામેન્ટ્સ એવરેજ: આ રેકોર્ડ તોડવો મુશ્કેલ છે કારણ કે હવે વનડે ક્રિકેટ ઓછું રમાય છે.
ક્રિકેટપ્રેમીઓની ધડકન તેજ છે કારણ કે તેઓ નવા સ્ટાર્સને ઉભરતા જોવા માંગે છે, પણ સાથે સાથે તેઓ પોતાના જૂના હીરો ‘ગબ્બર’ ના સન્માનને અકબંધ રહેતું જોવા પણ માંગે છે. આવનારો સમય જ કહેશે કે ભારતીય ક્રિકેટમાં બીજો ‘શિખર’ ક્યારે જોવા મળશે. ત્યાં સુધી, ચાલો આપણે ગબ્બરની તે થાઈ-ફાઈવ અને આસમાન તરફ આંગળી ચીંધવાની સ્ટાઈલને સેલિબ્રેટ કરીએ.
શિખર ધવન – નામ તો સુના હી હોગા!
અંકિતા ગૌતમ CTC News સાથે જોડાયેલા એક લોકપ્રિય અભિનેત્રી (Actor) અને પ્રભાવશાળી સોશિયલ મીડિયા ઇન્ફ્લુએન્સર છે. મનોરંજન જગત અને ડિજિટલ કન્ટેન્ટ ક્રિએશનમાં બહોળો અનુભવ ધરાવતા અંકિતાબેન વાચકો સુધી લાઈફસ્ટાઈલ, ફેશન અને એન્ટરટેઈનમેન્ટ જગતના સચોટ સમાચાર પહોંચાડે છે. તેમની સર્જનાત્મક શૈલી અને સોશિયલ મીડિયા પરની મજબૂત પકડ તેમને એક આધુનિક અને વિશ્વાસપાત્ર મીડિયા પર્સનાલિટી બનાવે છે.