આપણે ધૂળના રજકણ પણ નથી!
જ્યારે તમે રાત્રે આકાશ તરફ જુઓ છો, ત્યારે તમને શું દેખાય છે? થોડા ચમકતા તારાઓ, એક ચંદ્ર અને કદાચ ક્યારેક કોઈ ખરતો તારો. પણ શું તમે જાણો છો કે તમારી આંખો જે જોઈ રહી છે, તે બ્રહ્માંડના અનંત મહાસાગરનું એક ટીપું પણ નથી?
આપણું બ્રહ્માંડ એટલું રહસ્યમય અને વિશાળ છે કે માનવ મગજ માટે તેની કલ્પના કરવી પણ મુશ્કેલ છે. અહીં એવા ગ્રહો છે જ્યાં કાચનો વરસાદ થાય છે, એવા તારાઓ છે જે એક ચમચીમાં આખા માઉન્ટ એવરેસ્ટનું વજન સમાવી લે છે, અને એવા બ્લેક હોલ છે જે સમય (Time) ને પણ બદલી નાખે છે.
વિજ્ઞાન જેમ જેમ પ્રગતિ કરી રહ્યું છે, તેમ તેમ આપણને સમજાય છે કે વાસ્તવિકતા સાયન્સ ફિક્શન ફિલ્મો કરતા પણ વધુ વિચિત્ર છે. નાસા (NASA), ઈસરો (ISRO) અને યુરોપિયન સ્પેસ એજન્સીના મિશનોએ આપણને એવી જાણકારીઓ આપી છે જે સાંભળીને તમે દંગ રહી જશો.
ભાગ 1: આપણું સૌરમંડળ – વિચિત્ર પડોશીઓ (Our Solar System)
આપણી શરૂઆત આપણા ઘર એટલે કે સૌરમંડળથી કરીએ. આપણને લાગે છે કે આપણે આપણા પડોશી ગ્રહોને ઓળખીએ છીએ, પણ હકીકત કંઈક અલગ જ છે.
1. સૂર્યમંડળનો સૌથી ગરમ ગ્રહ બુધ નથી! (Venus is the Hottest)
સામાન્ય તર્ક એવું કહે છે કે જે ગ્રહ સૂર્યની સૌથી નજીક હોય તે સૌથી ગરમ હોવો જોઈએ. બુધ (Mercury) સૂર્યની સૌથી નજીક છે, છતાં શુક્ર (Venus) સૌથી ગરમ છે.
- કારણ: બુધ પાસે વાતાવરણ નથી, તેથી તે ગરમી પકડી શકતો નથી. જ્યારે શુક્ર પાસે કાર્બન ડાયોક્સાઇડનું જાડું વાતાવરણ છે જે ‘ગ્રીનહાઉસ ઈફેક્ટ’ પેદા કરે છે.
- તાપમાન: શુક્રનું સરેરાશ તાપમાન 475°C છે – જે સીસા (Lead) ને ઓગાળવા માટે પૂરતું છે.
2. શુક્ર પરનો એક દિવસ, તેના એક વર્ષ કરતા મોટો છે!
આ વાત માનવામાં ન આવે તેવી છે પણ સત્ય છે.
- શુક્ર પોતાની ધરી પર ખૂબ જ ધીમે ફરે છે. તેને એક ચક્કર પૂરું કરતા પૃથ્વીના 243 દિવસ લાગે છે.
- જ્યારે સૂર્યની ફરતે ચક્કર લગાવતા તેને માત્ર 225 દિવસ લાગે છે.
- એટલે કે, શુક્ર પર સૂર્યોદયથી સૂર્યાસ્ત વચ્ચેનો સમય તેના એક વર્ષ કરતા પણ લાંબો છે!
3. મંગળ પરનું વાદળી સૂર્યાસ્ત (Blue Sunset on Mars)
પૃથ્વી પર આપણે લાલ અને કેસરી સૂર્યાસ્ત જોઈએ છીએ, કારણ કે આપણું વાતાવરણ સૂર્યપ્રકાશને વિખેરી નાખે છે (Rayleigh Scattering). પણ મંગળ (Mars) પર આ પ્રક્રિયા ઉંધી છે.
- મંગળના વાતાવરણમાં રહેલી ધૂળના બારીક કણો લાલ પ્રકાશને શોષી લે છે અને વાદળી પ્રકાશને પસાર થવા દે છે.
- તેથી, જો તમે મંગળ પર ઉભા હોવ, તો તમને સૂર્ય આથમતી વખતે આકાશ ભૂરા રંગનું દેખાશે.
4. ગુરુ: પૃથ્વીનો રક્ષક કે રાક્ષસ?
ગુરુ (Jupiter) આપણા સૌરમંડળનો સૌથી મોટો ગ્રહ છે. તે એટલો વિશાળ છે કે તેની અંદર 1,300 પૃથ્વી સમાઈ શકે છે.
- ગ્રેટ રેડ સ્પોટ: ગુરુ પર એક લાલ ડાઘ છે, જે હકીકતમાં એક વિશાળ તોફાન છે. આ તોફાન છેલ્લા 350 વર્ષથી ચાલી રહ્યું છે અને તે એટલું મોટું છે કે તેમાં આપણી આખી પૃથ્વી સમાઈ જાય.
- ગુરુનું ગુરુત્વાકર્ષણ: ગુરુનું ગુરુત્વાકર્ષણ એટલું પ્રબળ છે કે તે અંતરિક્ષમાંથી આવતા મોટાભાગના લઘુગ્રહો (Asteroids) અને ધૂમકેતુઓને પોતાની તરફ ખેંચી લે છે, જેનાથી પૃથ્વી મોટા ટકરાવથી બચી જાય છે. તે આપણો ‘વેક્યુમ ક્લીનર’ છે.
5. શનિ પાણીમાં તરી શકે છે!
શનિ (Saturn) ગ્રહ દેખાવે વિશાળ છે, પણ તેની ઘનતા (Density) ખૂબ ઓછી છે. તે મુખ્યત્વે ગેસનો બનેલો છે.
- તેની ઘનતા પાણી કરતા પણ ઓછી છે (0.687 g/cm³).
- જો આપણી પાસે શનિને સમાવી શકે તેવો મોટો પાણીનો ટબ હોય, તો શનિ ડૂબવાને બદલે સફરજનની જેમ પાણી પર તરશે!
6. યુરેનસ અને નેપ્ચ્યુન પર હીરાનો વરસાદ (Diamond Rain)
આ કોઈ પરીકથા નથી, પણ વૈજ્ઞાનિક હકીકત છે.
- સૌરમંડળના છેવાડે આવેલા ‘આઈસ જાયન્ટ્સ’ યુરેનસ અને નેપ્ચ્યુન પર દબાણ અને તાપમાન એટલું વધારે છે કે ત્યાં કાર્બન અણુઓ દબાઈને હીરા (Diamond) માં ફેરવાઈ જાય છે.
- વૈજ્ઞાનિકો માને છે કે આ ગ્રહો પર આકાશમાંથી પાણીને બદલે હીરાના કરા પડતા હશે!
ભાગ 2: સૂર્ય – આપણો પાવરહાઉસ (The Sun)
આપણે સૂર્યને રોજ જોઈએ છીએ, પણ તેની તાકાત વિશે આપણને બહુ ઓછો ખ્યાલ છે.
7. સૂર્યનું દળ (Mass)
સૂર્ય આપણા સૌરમંડળનો રાજા છે. તે એટલો ભારે છે કે સૌરમંડળનું 99.86% વજન એકલા સૂર્યમાં સમાયેલું છે. બાકીના 0.14% માં ગુરુ, શનિ, પૃથ્વી અને અન્ય તમામ ગ્રહો આવી જાય છે.
8. સૂર્યનો અવાજ (The Sound of Sun)
શું તમે જાણો છો કે સૂર્ય અવાજ કરે છે? પણ આપણે તેને સાંભળી શકતા નથી કારણ કે અંતરિક્ષમાં હવા નથી (શૂન્યાવકાશ).
- જો અંતરિક્ષમાં હવા હોત, તો સૂર્યનો અવાજ પૃથ્વી પર 100 ડેસિબલ જેટલો સંભળાત – જે ટ્રેનના હોર્ન કે રોક કોન્સર્ટ જેટલો મોટો હોય. સૂર્ય સતત પરમાણુ વિસ્ફોટોથી ધણધણે છે.
9. પ્રકાશની ધીમી સફર
આપણે જાણીએ છીએ કે સૂર્યપ્રકાશને પૃથ્વી પર પહોંચતા 8 મિનિટ અને 20 સેકન્ડ લાગે છે. પણ આશ્ચર્યની વાત એ છે કે:
- સૂર્યના કેન્દ્ર (Core) માં પેદા થયેલી ઉર્જા (ફોટોન) ને સૂર્યની સપાટી સુધી પહોંચતા 1,00,000 થી 2,00,000 વર્ષ લાગે છે!
- એટલે કે, અત્યારે તમારા ચહેરા પર જે તડકો પડી રહ્યો છે, તે ઉર્જા ત્યારે બની હતી જ્યારે પૃથ્વી પર આધુનિક માનવ સભ્યતાનો જન્મ પણ નહોતો થયો.
ભાગ 3: બ્લેક હોલ અને ન્યુટ્રોન સ્ટાર્સ – બ્રહ્માંડના રાક્ષસો
અંતરિક્ષની સૌથી ડરામણી અને શક્તિશાળી વસ્તુઓ વિશે વાત કરીએ.
10. સ્પેગેટિફિકેશન (Spaghettification)
બ્લેક હોલ (Black Hole) વિશે તમે સાંભળ્યું જ હશે. તેનું ગુરુત્વાકર્ષણ એટલું તીવ્ર હોય છે કે પ્રકાશ પણ તેમાંથી બહાર નીકળી શકતો નથી.
- જો તમે બ્લેક હોલની નજીક જાઓ, તો શું થશે?
- બ્લેક હોલ તમારા પગને માથા કરતા લાખો ગણા વધારે બળથી ખેંચશે. તમારું શરીર ખેંચાઈને નૂડલ્સ કે સ્પેગેટી જેવું લાંબુ અને પાતળું થઈ જશે. વિજ્ઞાનમાં આ પ્રક્રિયાને સત્તાવાર રીતે ‘Spaghettification’ કહેવાય છે.
11. ન્યુટ્રોન સ્ટારનું વજન
જ્યારે કોઈ વિશાળ તારો મૃત્યુ પામે છે અને સુપરનોવા થાય છે, ત્યારે તે ન્યુટ્રોન સ્ટાર બની શકે છે. આ બ્રહ્માંડની સૌથી ગીચ (Dense) વસ્તુઓ છે.
- તથ્ય: ન્યુટ્રોન સ્ટારના પદાર્થની માત્ર એક ચમચી નું વજન 6 અબજ ટન (આખી માઉન્ટ એવરેસ્ટ પર્વતમાળા જેટલું) હોઈ શકે છે!
- કલ્પના કરો, એક ચમચીમાં આખો પહાડ!
12. બ્લેક હોલ વેક્યુમ ક્લીનર નથી
ઘણા લોકોને ગેરસમજ છે કે બ્લેક હોલ બ્રહ્માંડની દરેક વસ્તુને પોતાની અંદર ખેંચી લે છે.
- ના, બ્લેક હોલ પણ ગુરુત્વાકર્ષણના નિયમોનું પાલન કરે છે.
- જો આપણે સૂર્યની જગ્યાએ તેટલા જ વજનનો બ્લેક હોલ મૂકી દઈએ, તો પૃથ્વી તેની અંદર ખેંચાઈ નહીં જાય. પૃથ્વી તેની આસપાસ તે જ કક્ષામાં ફરતી રહેશે (હા, અંધારું થઈ જશે અને આપણે થીજી જઈશું, પણ ખેંચાઈશું નહીં).
ભાગ 4: અંતરિક્ષના વિચિત્ર નિયમો (Weird Physics of Space)
અંતરિક્ષમાં પૃથ્વીના નિયમો કામ નથી કરતા. ત્યાં બધું વિચિત્ર છે.
13. અંતરિક્ષ સંપૂર્ણ શાંત છે (Space is Silent)
અવાજને પ્રવાસ કરવા માટે માધ્યમ (હવા, પાણી, ઘન પદાર્થ) ની જરૂર હોય છે. અંતરિક્ષ એક શૂન્યાવકાશ (Vacuum) છે.
- તેથી, જો તમારી બાજુમાં સુપરનોવા વિસ્ફોટ થાય, તો પણ તમને સહેજ પણ અવાજ સંભળાશે નહીં.
- હોલીવુડની ફિલ્મોમાં સ્પેસ બેટલ દરમિયાન જે ‘બૂમ’ અવાજો આવે છે, તે વૈજ્ઞાનિક રીતે ખોટા છે.
14. અંતરિક્ષની ગંધ (Smell of Space)
તમને થશે કે શૂન્યાવકાશની વળી કોઈ ગંધ હોય? હા!
- જે એસ્ટ્રોનોટ્સ સ્પેસવોક પરથી પાછા ફરે છે, તેમણે તેમના સ્પેસ સૂટ પર એક વિચિત્ર ગંધ નોંધી છે.
- તેઓ તેને “ગરમ ધાતુ” (Hot Metal), “વેલ્ડિંગ ફ્યુમ્સ” અથવા “શેકેલા સ્ટીક” (Seared Steak) જેવી ગંધ ગણાવે છે.
- આ ગંધ મૃત્યુ પામેલા તારાઓના બાય-પ્રોડક્ટ્સ (Polycyclic Aromatic Hydrocarbons) ને કારણે હોઈ શકે છે.
15. કોલ્ડ વેલ્ડિંગ (Cold Welding)
પૃથ્વી પર ધાતુના બે ટુકડા જોડવા માટે ગરમીની જરૂર પડે છે. પણ અંતરિક્ષમાં…
- જો તમે ધાતુના બે શુદ્ધ ટુકડાને એકબીજા સાથે સ્પર્શ કરો, તો તે કાયમ માટે જોડાઈ જશે!
- પૃથ્વી પર ઓક્સિજન હોવાથી ધાતુ પર ઓક્સાઈડનું પડ બને છે જે તેમને જોડતા રોકે છે. શૂન્યાવકાશમાં આ પડ હોતું નથી, તેથી પરમાણુઓ એકબીજાને ઓળખી શકતા નથી કે તેઓ અલગ ટુકડા છે અને એક બની જાય છે.
16. પાણી ઉકળે છે અને થીજી જાય છે!
જો તમે કોઈ સ્પેસ સૂટ વગર અંતરિક્ષમાં જાઓ (ભૂલથી પણ ન વિચારતા), તો તમારા શરીરના પ્રવાહી સાથે શું થશે?
- ત્યાં દબાણ (Pressure) નથી. દબાણ વગર પ્રવાહીનું બોઈલિંગ પોઈન્ટ ઘટી જાય છે.
- તેથી, તમારા શરીરનું પ્રવાહી (લાળ, લોહી) તરત જ ઉકળવા લાગશે.
- પરંતુ સાથે સાથે તાપમાન ખૂબ ઓછું હોવાથી તે તરત જ બાષ્પ બનીને થીજી (Freeze) જશે. વિચિત્ર, ખરું ને?
ભાગ 5: પૃથ્વી અને ચંદ્ર – આપણું ઘર (Earth & Moon)
આપણે આપણા ઘર વિશે કેટલું જાણીએ છીએ?
17. ચંદ્ર આપણાથી દૂર જઈ રહ્યો છે
ચંદ્ર આપણો વફાદાર સાથી છે, પણ તે ધીરે ધીરે બેવફા થઈ રહ્યો છે.
- દર વર્ષે ચંદ્ર પૃથ્વીથી લગભગ 3.8 સે.મી. દૂર જઈ રહ્યો છે. (આટલી જ ઝડપે આપણા નખ વધે છે).
- કરોડો વર્ષો પછી, ચંદ્ર એટલો નાનો દેખાશે કે પૃથ્વી પરથી પૂર્ણ સૂર્યગ્રહણ (Total Solar Eclipse) દેખાવાનું બંધ થઈ જશે.
18. પૃથ્વી ગોળ નથી!
આપણે પૃથ્વીને ગોળાકાર (Sphere) માનીએ છીએ, પણ તકનીકી રીતે તે સંપૂર્ણ ગોળ નથી.
- પૃથ્વી ધ્રુવો પરથી ચપટી છે અને વિષુવવૃત્ત (Equator) પરથી ફૂલેલી છે.
- તેના આકારને ‘Geoid’ કહેવામાં આવે છે. પૃથ્વીના પરિભ્રમણને કારણે વચ્ચેથી પેટ બહાર આવ્યું હોય તેમ તે ફૂલેલી છે.
19. આપણે બધા ‘સ્ટારડસ્ટ’ છીએ (Made of Stardust)
આ કોઈ કવિતા નથી, પણ વિજ્ઞાન છે.
- બિગ બેંગ (Big Bang) સમયે માત્ર હાઈડ્રોજન અને હિલિયમ હતા.
- આપણા શરીરમાં જે કાર્બન, નાઈટ્રોજન, ઓક્સિજન અને આયર્ન (લોહીમાં) છે, તે તારાઓના કેન્દ્રમાં બન્યા હતા.
- જ્યારે તારાઓ વિસ્ફોટ પામ્યા (સુપરનોવા), ત્યારે આ તત્વો બ્રહ્માંડમાં ફેલાયા અને તેમાંથી પૃથ્વી અને આપણે બન્યા.
- એટલે કે, તમારા જમણા હાથના પરમાણુઓ કદાચ એક તારામાંથી આવ્યા હશે અને ડાબા હાથના પરમાણુઓ બીજા તારામાંથી!
ભાગ 6: વિશાળતાનું માપ (The Scale of Universe)
બ્રહ્માંડ કેટલું મોટું છે? ચાલો આંકડા જોઈએ.
20. રેતીના કણો vs તારાઓ
- પૃથ્વી પરના તમામ સમુદ્ર કિનારા (Beaches) પર રહેલા રેતીના કુલ કણોની કલ્પના કરો. તે અબજો-ખર્વોમાં હશે.
- છતાં, બ્રહ્માંડમાં રહેલા તારાઓની સંખ્યા પૃથ્વી પરની રેતીના કણો કરતા વધારે છે!
- અંદાજ મુજબ બ્રહ્માંડમાં 10^22 થી 10^24 તારાઓ છે.
21. વોયેજર 1 – માનવજાતનો સૌથી દૂરનો દૂત
1977 માં લોન્ચ થયેલું નાસાનું Voyager 1 સ્પેસક્રાફ્ટ પૃથ્વીથી સૌથી દૂર ગયેલું માનવસર્જિત સાધન છે.
- તે અત્યારે પૃથ્વીથી 24 અબજ કિલોમીટર દૂર છે અને આપણા સૂર્યમંડળની બહાર (Interstellar Space) નીકળી ગયું છે.
- છતાં, તેને આપણા સૌથી નજીકના પડોશી તારા (Proxima Centauri) સુધી પહોંચતા હજુ 70,000 વર્ષ લાગશે!
22. પ્રકાશવર્ષ (Light Year)
અંતરિક્ષમાં કિલોમીટર કામ નથી આવતા, આપણે પ્રકાશવર્ષ વાપરીએ છીએ.
- એક પ્રકાશવર્ષ એટલે પ્રકાશે એક વર્ષમાં કાપેલું અંતર.
- પ્રકાશની ઝડપ: 3 લાખ કિમી/સેકન્ડ.
- 1 પ્રકાશવર્ષ = 9.46 ટ્રિલિયન (94.6 ખર્વ) કિલોમીટર.
- આપણી આકાશગંગા (Milky Way) જ 1 લાખ પ્રકાશવર્ષ પહોળી છે.
ભાગ 7: ભવિષ્ય અને એલિયન્સ (Future & Aliens)
શું આપણે એકલા છીએ?
23. ગોલ્ડીલોક્સ ઝોન (Goldilocks Zone)
વૈજ્ઞાનિકો એવા ગ્રહો શોધી રહ્યા છે જે ‘ગોલ્ડીલોક્સ ઝોન’ માં હોય.
- આ એવો વિસ્તાર છે જ્યાં ગ્રહ સૂર્યથી બહુ નજીક નથી (જેથી પાણી ઉકળી જાય) અને બહુ દૂર નથી (જેથી પાણી થીજી જાય).
- અત્યાર સુધીમાં કેપ્લર ટેલિસ્કોપે હજારો આવા ‘Exoplanets’ શોધ્યા છે જ્યાં જીવન હોવાની શક્યતા છે.
24. ફર્મી પેરાડોક્સ (Fermi Paradox)
ભૌતિકશાસ્ત્રી એનરિકો ફર્મીએ એક પ્રખ્યાત સવાલ પૂછ્યો હતો: “Where is everybody?” (બધા ક્યાં છે?)”
- જો બ્રહ્માંડમાં અબજો તારાઓ છે અને લાખો પૃથ્વી જેવા ગ્રહો છે, તો અત્યાર સુધી આપણને કોઈ એલિયન કેમ મળ્યા નથી?
- આ કોયડો આજે પણ વણઉકેલાયેલો છે. શું આપણે ટેકનોલોજીમાં પછાત છીએ? કે શું આપણે બ્રહ્માંડમાં એકલા જ બુદ્ધિશાળી જીવો છીએ?
25. સ્પેસ જંક (Space Junk)
ભવિષ્યની એક મોટી સમસ્યા છે અવકાશી કચરો.
- પૃથ્વીની કક્ષામાં અત્યારે જૂના ઉપગ્રહો, રોકેટના ટુકડા અને નટ-બોલ્ટના લાખો ટુકડા ફરી રહ્યા છે.
- આ કચરો બુલેટ કરતા 10 ગણી ઝડપે ફરે છે. એક નાનો સ્ક્રૂ પણ ઈન્ટરનેશનલ સ્પેસ સ્ટેશન (ISS) ને મોટું નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
ભાગ 8: માનવ શરીર પર અંતરિક્ષની અસર
જો તમે સ્પેસમાં જાઓ, તો તમારું શરીર બદલાઈ જશે.
26. ઊંચાઈ વધવી
- ગુરુત્વાકર્ષણના અભાવે કરોડરજ્જુ (Spine) પર દબાણ રહેતું નથી. તેથી કરોડરજ્જુ ખેંચાય છે.
- સ્પેસમાં ગયા પછી એસ્ટ્રોનોટ્સની ઊંચાઈ 2 ઈંચ (5 સે.મી.) જેટલી વધી જાય છે. (જોકે, પૃથ્વી પર પાછા ફર્યા પછી તે નોર્મલ થઈ જાય છે).
27. પગની ચામડી
- સ્પેસમાં આપણે ચાલતા નથી, તરતા હોઈએ છીએ. તેથી પગના તળિયાનો ઉપયોગ થતો નથી.
- થોડા મહિના પછી પગના તળિયાની ચામડી બાળકની ચામડી જેવી મુલાયમ થઈ જાય છે અને જૂની ચામડી ઉખડવા લાગે છે. એસ્ટ્રોનોટ્સ જ્યારે મોજાં કાઢે છે ત્યારે સાવચેત રહેવું પડે છે જેથી ચામડીના ટુકડા હવામાં ન ઉડે!
28. આંસુ પડતા નથી
- તમે સ્પેસમાં રડી શકો છો, પણ આંસુ ગાલ પર દડશે નહીં.
- ગુરુત્વાકર્ષણ વિના આંસુ આંખમાં જ એકઠા થઈને એક પાણીનો ગોળો બનાવી દેશે, જે આંખમાં બળતરા કરી શકે છે.
ભાગ 9: કેટલીક મઝેદાર ટૂંકી માહિતી (Quick Fun Facts)
- સૌથી મોટો પર્વત: મંગળ પર આવેલો ‘Olympus Mons’ સૌરમંડળનો સૌથી ઊંચો જ્વાળામુખી પર્વત છે. તે માઉન્ટ એવરેસ્ટ કરતા ત્રણ ગણો ઊંચો છે.
- તરતા તારાઓ: ન્યુટ્રોન સ્ટાર્સ ખૂબ ઝડપે ફરે છે. કેટલાક પલ્સાર (Pulsar) એક સેકન્ડમાં 700 વખત પોતાની ધરી પર ફરે છે.
- શનિની રિંગ્સ: શનિના વલયો (Rings) દેખાવે નક્કર લાગે છે, પણ તે બરફ અને ખડકોના ટુકડાથી બનેલા છે. તે ખૂબ પાતળા છે – ક્યાંક ક્યાંક તો માત્ર 10 મીટર જાડા!
- સૂર્યગ્રહણ: પૃથ્વી એકમાત્ર એવો ગ્રહ છે જ્યાં પૂર્ણ સૂર્યગ્રહણ જોવા મળે છે. કારણ? એક અદભૂત સંયોગ: સૂર્ય ચંદ્ર કરતા 400 ગણો મોટો છે અને પૃથ્વીથી 400 ગણો દૂર છે. તેથી આકાશમાં બંનેનું કદ સમાન દેખાય છે.
જિજ્ઞાસા ક્યારેય મરવી ન જોઈએ
મિત્રો, આ તો માત્ર હિમશીલાની ટોચ (Tip of the iceberg) હતી. અંતરિક્ષ વિશે આપણે જેટલું જાણીએ છીએ, તેના કરતા અબજો ગણું જાણવાનું બાકી છે. વિજ્ઞાનનો ઉદ્દેશ્ય જ એ છે કે આપણે પ્રશ્નો પૂછતા રહીએ.
આપણું અસ્તિત્વ ભલે બ્રહ્માંડમાં નાનકડા ટપકા સમાન હોય, પણ આપણી સમજવાની શક્તિ અનંત છે. જ્યારે પણ તમે ઉદાસ હોવ કે જીવનની સમસ્યાઓ મોટી લાગતી હોય, ત્યારે એકવાર રાત્રે આકાશ તરફ જોજો. તે તારાઓ તમને યાદ અપાવશે કે આપણે એક અદભૂત અને વિશાળ કોસ્મિક ડ્રામાનો ભાગ છીએ.
વિજ્ઞાન સાથે જોડાયેલા રહો, અને આકાશ તરફ જોતા રહો!