દક્ષિણ ગુજરાતના ધબકારા માટે આશાનું નવું કિરણ
નમસ્કાર સુરતીઓ અને દક્ષિણ ગુજરાતના રહીશો! આજે તારીખ ૧૩ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬, શુક્રવારનો દિવસ સુરત અને તેની આસપાસના જિલ્લાઓ માટે આરોગ્ય ક્ષેત્રે એક ઐતિહાસિક દિવસ બની ગયો છે. સુરતની નવી સિવિલ હોસ્પિટલ (New Civil Hospital – NCH), જે ગરીબ અને મધ્યમ વર્ગના દર્દીઓ માટે આશાનું કેન્દ્ર ગણાય છે, ત્યાં આજે એક અત્યાધુનિક સુવિધાનો ઉમેરો થયો છે. લાંબા સમયથી જેની રાહ જોવાતી હતી, તે Catheterization Lab (કેથેટરાઇઝેશન લેબ અથવા કેથ લેબ) નું આજે લોકાર્પણ કરવામાં આવ્યું છે.
હૃદયરોગ (Heart Disease) આજે ઘરેઘરે પહોંચી ગયો છે. બદલાતી જીવનશૈલી અને તણાવને કારણે નાની ઉંમરે હાર્ટ એટેકના કિસ્સાઓ વધી રહ્યા છે. આવા સમયે, જ્યારે ખાનગી હોસ્પિટલોમાં સારવારનો ખર્ચ લાખો રૂપિયામાં પહોંચે છે, ત્યારે સિવિલ હોસ્પિટલમાં આ સુવિધા શરૂ થવી એ કોઈ આશીર્વાદથી ઓછું નથી. આ નવી કેથ લેબના કારણે હવે એન્જિયોગ્રાફી (Angiography) અને એન્જિયોપ્લાસ્ટી (Angioplasty) જેવી જટિલ પ્રક્રિયાઓ વધુ ઝડપી અને સચોટ બનશે.
ભાગ ૧: કેથેટરાઇઝેશન લેબ (Cath Lab) એટલે શું? (Understanding the Technology)
ઘણા સામાન્ય લોકો માટે ‘કેથ લેબ’ શબ્દ નવો હોઈ શકે છે. ચાલો તેને સરળ ભાષામાં સમજીએ.
કેથ લેબ એ હોસ્પિટલનો એક એવો ખાસ રૂમ છે જ્યાં ડાયગ્નોસ્ટિક ઇમેજિંગ સાધનો (Diagnostic Imaging Equipment) હોય છે. આ સાધનોનો ઉપયોગ કરીને ડોક્ટરો હૃદયની નસો (Arteries) અને ચેમ્બર્સને જોઈ શકે છે અને તેની સારવાર કરી શકે છે.
મુખ્ય પ્રક્રિયાઓ:
- એન્જિયોગ્રાફી (Angiography): જ્યારે કોઈ દર્દીને છાતીમાં દુખાવો થાય અને શંકા હોય કે હૃદયની નળી બ્લોક છે, ત્યારે ડોક્ટર આ તપાસ કરે છે. તેમાં હાથ કે પગની નસમાંથી એક પાતળી નળી (Catheter) હૃદય સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે અને ડાઈ (Dye) નાખીને એક્સ-રે દ્વારા બ્લોકેજ તપાસવામાં આવે છે.
- એન્જિયોપ્લાસ્ટી (Angioplasty): જો બ્લોકેજ હોય, તો તે જ વખતે બલૂન અથવા સ્ટેન્ટ (Stent – જેને આપણે ‘સ્પ્રિંગ’ કહીએ છીએ) મૂકીને નળી ખોલવામાં આવે છે.
- પેસમેકર ઇમ્પ્લાન્ટેશન: જેમના હૃદયના ધબકારા અનિયમિત હોય, તેમને પેસમેકર મૂકવાની કામગીરી પણ અહીં થાય છે.
નવી સિવિલમાં શરૂ થયેલી આ લેબ લેટેસ્ટ ટેકનોલોજીથી સજ્જ છે, જે હાઈ-ડેફિનેશન ઈમેજ આપે છે અને રેડિયેશનનું પ્રમાણ ઓછું કરે છે.
ભાગ ૨: શા માટે હતી નવી લેબની જરૂરિયાત? (The Need of the Hour)
સુરત સિવિલ હોસ્પિટલ માત્ર સુરત શહેર પૂરતી સીમિત નથી. અહીં દક્ષિણ ગુજરાતના વલસાડ, નવસારી, તાપી, ડાંગ અને ભરૂચ સુધીના દર્દીઓ આવે છે. એટલું જ નહીં, મહારાષ્ટ્રના સરહદી વિસ્તારો અને મધ્યપ્રદેશથી પણ ગરીબ દર્દીઓ અહીં સારવાર માટે આવે છે.
દર્દીઓનું ભારણ:
- જૂની કેથ લેબ પર દર્દીઓનું ભારણ ખૂબ વધારે હતું. રોજના અનેક ઈમરજન્સી કેસો આવતા હતા.
- વેઈટિંગ લિસ્ટ લાંબુ થતું હતું. હૃદયરોગમાં ‘સમય’ એ જ ‘જીવન’ છે. જો સારવાર મોડી મળે તો જીવનું જોખમ વધી જાય છે.
- નવી લેબ શરૂ થવાથી હવે એક સાથે બે દર્દીઓની સારવાર થઈ શકશે અથવા ઈમરજન્સી કેસને તુરંત લઈ શકાશે.
આ લેબ ૧૩ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ થી કાર્યરત થતા વેઈટિંગ પિરિયડમાં મોટો ઘટાડો થશે અને તાત્કાલિક સારવાર શક્ય બનશે.
ભાગ ૩: Medical Forces અને ટેકનોલોજીનો સંગમ: જીવન બચાવવા માટેની તાકાત
કોઈ પણ યુદ્ધ જીતવા માટે જેમ સેનાની જરૂર પડે છે, તેમ રોગ સામે લડવા માટે મેડિકલ સ્ટાફની જરૂર પડે છે. અહીં આપણે Forces શબ્દનો પ્રયોગ ડોક્ટરો, નર્સો અને ટેકનિશિયનો માટે કરીશું.
સુરત સિવિલમાં આ નવી લેબ શરૂ થવી એ Medical Forces (તબીબી દળો) માટે એક મોટું હથિયાર છે. કાર્ડિયોલોજી વિભાગના વડા અને તેમની ટીમ હવે વધુ સક્ષમતાથી કામ કરી શકશે.
- Specialized Forces: હૃદયરોગના નિષ્ણાતો (Cardiologists), કેથ લેબ ટેકનિશિયનો અને કાર્ડિયાક નર્સોની એક ખાસ ટીમ (Forces) ૨૪ કલાક તૈનાત રહેશે.
- Rapid Response: જ્યારે હાર્ટ એટેકનો દર્દી આવે છે, ત્યારે ‘ગોલ્ડન અવર’ (પ્રથમ કલાક) મહત્વનો હોય છે. આ નવી લેબ અને ટ્રેન્ડ Forces ભેગા મળીને મિનિટોમાં બ્લોકેજ ખોલી નાખશે.
- સરકાર દ્વારા આ Forces ને ખાસ તાલીમ પણ આપવામાં આવી છે જેથી તેઓ આધુનિક મશીનોનો મહત્તમ ઉપયોગ કરી શકે.
આમ, ટેકનોલોજી અને માનવશક્તિ (Forces) નો આ સમન્વય સુરતના આરોગ્ય ક્ષેત્રને નવી દિશા આપશે.
ભાગ ૪: ખર્ચમાં રાહત – ગરીબ દર્દીઓ માટે આશીર્વાદ
ખાનગી હોસ્પિટલમાં એન્જિયોપ્લાસ્ટીનો ખર્ચ કેટલો થાય છે?
- એક સ્ટેન્ટ મૂકવાનો ખર્ચ અંદાજે ₹૨ લાખથી ₹૪ લાખ સુધી થઈ શકે છે.
- દવાઓ અને હોસ્પિટલ રોકાણનો ખર્ચ અલગ.
સિવિલ હોસ્પિટલમાં આ સુવિધા કેવી રીતે મળે છે?
- PMJAY-MA યોજના: પ્રધાનમંત્રી જન આરોગ્ય યોજના (આયુષ્માન ભારત) અને મા અમૃતમ કાર્ડ ધરાવતા દર્દીઓ માટે આ સારવાર સંપૂર્ણપણે મફત છે.
- સામાન્ય દર્દીઓ: જેમના પાસે કાર્ડ નથી, તેમના માટે પણ સિવિલ હોસ્પિટલના દર ખાનગી કરતા નહિવત હોય છે. સ્ટેન્ટની કિંમત સરકાર દ્વારા નિયંત્રિત હોય છે.
આ નવી લેબ શરૂ થવાથી ગરીબ અને મધ્યમ વર્ગના પરિવારોને લાખો રૂપિયાની બચત થશે અને તેઓ દેવાના ડુંગર નીચે દબાતા બચી જશે.
ભાગ ૫: લેબની વિશેષતાઓ અને સુવિધાઓ (Features)
આ નવી કેથ લેબ કોઈ સામાન્ય મશીન નથી. તે વર્લ્ડ ક્લાસ ફીચર્સ ધરાવે છે.
- 3D મેપિંગ: હૃદયની નસોનું થ્રી-ડાયમેન્શનલ ચિત્ર બનાવે છે, જેથી ડોક્ટર ચોકસાઈપૂર્વક સ્ટેન્ટ મૂકી શકે.
- લો રેડિયેશન (Low Radiation): દર્દી અને ડોક્ટર બંને માટે રેડિયેશનનું જોખમ ઓછું રહે છે.
- રોટરી એન્જિયોગ્રાફી: મશીન ગોળ ફરીને હૃદયના દરેક ખૂણાની તસવીર લઈ શકે છે.
- ઇન્ટિગ્રેટેડ સિસ્ટમ: દર્દીના જૂના રિપોર્ટ્સ અને લાઈવ ડેટા એક જ સ્ક્રીન પર જોઈ શકાય છે.
- બાળકો માટે સુવિધા: આ મશીન એટલું એડવાન્સ છે કે તેના દ્વારા નાના બાળકોના હૃદયમાં રહેલા કાણાં (Hole in Heart) ને પણ ઓપરેશન વગર પૂરી શકાય છે (Device Closure).
ભાગ ૬: હૃદયરોગનું પ્રમાણ અને જાગૃતિ
સુરતમાં હૃદયરોગના આંકડા ચિંતાજનક છે. ૧૩ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ ના રિપોર્ટ મુજબ, સિવિલમાં રોજના ૫૦ થી વધુ ઓપીડી કેસ હૃદયરોગ સંબંધિત હોય છે.
કારણો:
- ખોરાક: સુરતીઓ ખાવાના શોખીન છે. તેલ, ઘી અને ગળપણનો અતિરેક.
- બેઠાડુ જીવન: વ્યાયામનો અભાવ.
- તણાવ: વેપાર-ધંધાનું ટેન્શન.
- વ્યસન: તમાકુ અને સિગારેટનું સેવન.
નવી લેબ તો સારવાર કરશે, પણ સાચી સારવાર ‘પ્રેવેન્શન’ (અટકાવ) છે. સિવિલ હોસ્પિટલ દ્વારા હવે ‘પ્રિવેન્ટિવ કાર્ડિયોલોજી’ (Preventive Cardiology) ક્લિનિક પણ ચલાવવામાં આવે છે, જ્યાં દર્દીઓને જીવનશૈલી સુધારવા માટે માર્ગદર્શન અપાય છે.
ભાગ ૭: દર્દીઓની કહાણી – નવી આશા
આજે લોકાર્પણ સમયે ત્યાં હાજર કેટલાક દર્દીઓના ચહેરા પર રાહત દેખાતી હતી.
- રમેશભાઈ (કાલ્પનિક નામ), ખેડૂત: “હું નવસારીના ગામડામાંથી આવ્યો છું. છાતીમાં દુખાવો હતો. પ્રાઈવેટમાં ૩ લાખ માંગ્યા હતા. અહીં સિવિલમાં ડોક્ટરે કહ્યું કે મફતમાં ઈલાજ થઈ જશે. નવી મશીન આવી છે એટલે મારો વારો જલ્દી આવી જશે.”
- સુનિતાબેન, ગૃહિણી: “મારા પતિને રાત્રે એટેક આવ્યો હતો. અમે સીધા સિવિલ આવ્યા. જૂની લેબમાં કામ ચાલુ હતું, પણ ડોક્ટરોએ કહ્યું કે નવી લેબ તૈયાર છે. અમારો જીવ બચી ગયો.”
આ વાસ્તવિકતા છે. સિવિલ હોસ્પિટલ એ માત્ર ઈમારત નથી, પણ લોકોના શ્વાસ છે.
ભાગ ૮: મેડિકલ શિક્ષણ માટે ફાયદો
સુરત સિવિલ હોસ્પિટલ સાથે ‘ગવર્મેન્ટ મેડિકલ કોલેજ’ (GMC Surat) જોડાયેલી છે. નવી કેથ લેબ શરૂ થવાથી મેડિકલ વિદ્યાર્થીઓને પણ મોટો ફાયદો થશે.
- DM Cardiology: સુપર સ્પેશિયાલિટીનો અભ્યાસ કરતા રેસિડેન્ટ ડોક્ટરોને લેટેસ્ટ ટેકનોલોજી શીખવા મળશે.
- રિસર્ચ: હૃદયરોગ પરના સંશોધનો માટે સચોટ ડેટા મળી રહેશે.
- ભવિષ્યમાં સુરતમાંથી તૈયાર થતા કાર્ડિયોલોજિસ્ટ્સ દેશભરમાં સેવા આપશે.
ભાગ ૯: સ્ટેમી (STEMI) પ્રોજેક્ટ અને સિવિલ
ગુજરાત સરકારનો ‘STEMI’ પ્રોજેક્ટ હાર્ટ એટેકના દર્દીઓ માટે વરદાન છે.
- જ્યારે કોઈને એટેક આવે, ત્યારે તેને નજીકના સેન્ટર પર થ્રોમ્બોલાઈઝ (લોહી પાતળું કરવાનું ઈન્જેક્શન) કરવામાં આવે છે.
- ત્યારબાદ તેને એમ્બ્યુલન્સ મારફતે કેથ લેબ ધરાવતી હોસ્પિટલ (હબ) માં ખસેડવામાં આવે છે.
- સુરત સિવિલ હોસ્પિટલ હવે એક મજબૂત ‘હબ’ (Hub) બની ગઈ છે. નવી લેબના કારણે આસપાસના ૧૦૦ કિમી વિસ્તારના દર્દીઓને ગોલ્ડન અવરમાં સારવાર મળશે.
ભાગ ૧૦: પડકારો અને ભવિષ્યનું આયોજન
સુવિધા શરૂ કરવી સહેલી છે, પણ તેને જાળવવી અઘરી છે.
- મેન્ટેનન્સ: આવા મોંઘા મશીનોનું નિયમિત મેન્ટેનન્સ થવું જોઈએ.
- સ્ટાફની અછત: જો કેથ લેબ ૨૪ કલાક ચલાવવી હોય, તો પૂરતા પ્રમાણમાં ટેકનિશિયનો અને નર્સિંગ સ્ટાફ હોવો જોઈએ. સરકારે આ ભરતી પ્રક્રિયા પણ ઝડપી કરી છે.
- ભવિષ્ય: સિવિલ સુપરિન્ટેન્ડેન્ટના જણાવ્યા મુજબ, આગામી સમયમાં અહીં ‘હાર્ટ ટ્રાન્સપ્લાન્ટ’ (હૃદય પ્રત્યારોપણ) ની સુવિધા શરૂ કરવાનું પણ આયોજન છે.
ભાગ ૧૧: એન્જિયોપ્લાસ્ટીની પ્રક્રિયા – જાણવા જેવું
ઘણા લોકોને ડર હોય છે કે એન્જિયોપ્લાસ્ટી એટલે મોટી સર્જરી. ના, એવું નથી.
Shutterstock
Explore
- આ એક ‘મિનિમલી ઇન્વેસિવ’ (Minimally Invasive) પ્રક્રિયા છે.
- તેમાં કોઈ ચીરફાડ કરવામાં આવતી નથી.
- દર્દી જાગતો હોય છે અને તેને માત્ર સ્થાનિક એનેસ્થેસિયા (Local Anesthesia) આપવામાં આવે છે.
- પ્રક્રિયા પૂરી થયાના ૨-૩ દિવસમાં દર્દી ઘરે જઈ શકે છે.
- નવી કેથ લેબમાં આ પ્રક્રિયા વધુ સુરક્ષિત અને ઝડપી બનશે.
ભાગ ૧૨: સ્વસ્થ હૃદય, સ્વસ્થ સુરત
અંતમાં, ૧૩ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ ના રોજ સુરત સિવિલ હોસ્પિટલમાં થયેલું આ લોકાર્પણ જાહેર આરોગ્ય ક્ષેત્રે એક માઈલસ્ટોન છે.
સરકાર જ્યારે શિક્ષણ અને આરોગ્ય પાછળ ખર્ચ કરે છે, ત્યારે તે ખર્ચ નથી પણ રાષ્ટ્ર નિર્માણનું રોકાણ છે. ગરીબ માણસ જ્યારે બીમારીમાંથી સાજો થઈને આશીર્વાદ આપે છે, તે જ સરકારની સાચી સફળતા છે.
આ નવી કેથ લેબ અને ત્યાંના Medical Forces (ડોક્ટરોની ટીમ) લાખો હૃદયના ધબકારા સાચવી રાખશે. આપણે આશા રાખીએ કે સુરત સિવિલ હોસ્પિટલ ઉત્તરોત્તર પ્રગતિ કરે અને ‘રોગી કલ્યાણ’ ના મંત્રને સાર્થક કરે.
સુરતીઓ, તમારું હૃદય સાચવજો, પણ જો કદાચ જરૂર પડે, તો હવે ચિંતા ન કરતા – નવી સિવિલ તમારી સેવામાં સજ્જ છે.