“સુરતનું જમણ અને કાશીનું મરણ”… આ કહેવત સુરતની ખાણીપીણી માટે જાણીતી છે, પરંતુ સુરતીઓનો ઉત્સવપ્રેમ પણ જગજાહેર છે. અને જ્યારે વાત પતંગોત્સવની હોય, ત્યારે સુરતની તોલે કોઈ ન આવે! આજે, 10 જાન્યુઆરી, 2026 ના રોજ સુરતનું આકાશ રંગબેરંગી બની ગયું છે. તાપી નદીના કિનારે આવેલા Adajan Riverfront પર આજે સવારથી જ ઉત્સાહનો માહોલ છે, કારણ કે ત્યાં International Kite Festival 2026 (આંતરરાષ્ટ્રીય પતંગ મહોત્સવ) નો ભવ્ય પ્રારંભ થયો છે.
દેશ-વિદેશના પતંગબાજો (Kitists) આજે સુરતની મહેમાનગતિ માણવા આવ્યા છે. આકાશમાં વિહરતા મહાકાય પતંગો, સુરતી લાલાઓનો ઉત્સાહ અને તાપી નદીનો શીતળ પવન—આ દ્રશ્ય ખરેખર અદ્ભુત છે.
સુરતના આકાશમાં વિદેશી પતંગોની છટા
1. અડાજણ રિવરફ્રન્ટ: સુરતનું નવું ગૌરવ
અમદાવાદના રિવરફ્રન્ટની જેમ જ સુરતનો તાપી રિવરફ્રન્ટ હવે મોટા આયોજનોનું કેન્દ્ર બની ગયો છે. ખાસ કરીને અડાજણ બાજુનો રિવરફ્રન્ટ તેની પહોળાઈ અને સુંદરતા માટે જાણીતો છે.
આજે સવારે જ્યારે Gujarat Tourism અને સુરત મહાનગરપાલિકા (SMC) દ્વારા આયોજિત આ મહોત્સવનું ઉદ્ઘાટન થયું, ત્યારે હજારોની સંખ્યામાં સુરતીઓ ઉમટી પડ્યા હતા.
- ડેકોરેશન: રિવરફ્રન્ટને રંગબેરંગી ધજા-પતાકા અને સેલ્ફી પોઈન્ટ્સથી શણગારવામાં આવ્યો છે.
- વાતાવરણ: 10 જાન્યુઆરીની ગુલાબી ઠંડી અને ખુલ્લું આકાશ પતંગબાજો માટે આશીર્વાદરૂપ સાબિત થયું છે. પવનની ગતિ પણ પતંગ ચગાવવા માટે સાનુકૂળ છે.
Surat Kite Festival 2026 ની ભવ્યતા એ વાત પરથી સાબિત થાય છે કે અહીં પગ મૂકવાની જગ્યા નથી. બાળકોથી લઈને વડીલો સુધી સૌ કોઈ આકાશી યુદ્ધ અને કળા નિહાળવા માટે આતુર છે.
2. વિદેશી પતંગોનું આકર્ષણ: આકાશમાં ઉડતા ડ્રેગન અને કાર્ટૂન
આ ફેસ્ટિવલનું મુખ્ય આકર્ષણ છે International Kitists (વિદેશી પતંગબાજો). આ વર્ષે સુરતમાં 15 થી વધુ દેશોના 50 થી વધુ પતંગબાજોએ ભાગ લીધો છે.
કયા દેશો આવ્યા છે? ફ્રાન્સ, જર્મની, રશિયા, યુક્રેન, મલેશિયા, ઇન્ડોનેશિયા, વિયેતનામ, અમેરિકા અને યુકે જેવા દેશોના નિષ્ણાત પતંગબાજો પોતાની કળા બતાવવા આવ્યા છે.
પતંગોના પ્રકાર (Variety of Kites): સામાન્ય રીતે આપણે ચોરસ કે લંબચોરસ પતંગો જોઈએ છીએ, પણ અહીં કંઈક અલગ જ દુનિયા છે.
- ઇન્ફ્લેટેબલ કાઈટ્સ (Inflatable Kites): આ પતંગોમાં હવા ભરાય છે. આકાશમાં તરતી મોટી વ્હેલ માછલી, ઓક્ટોપસ, ડોલ્ફિન અને વાઘ આકારના પતંગો જોઈને બાળકો ખુશખુશાલ થઈ ગયા છે.
- 3D પતંગો: કેટલાક પતંગો થ્રી-ડી સ્ટ્રક્ચરના છે જે બોક્સ અથવા ડ્રેગન જેવા દેખાય છે.
- રિંગ કાઈટ્સ: ગોળાકાર ફરતા પતંગો પણ આકર્ષણનું કેન્દ્ર બન્યા છે.
- ટ્રેન કાઈટ્સ: એક જ દોરી પર સેંકડો નાના પતંગોની હારમાળા જ્યારે આકાશમાં ઉડે છે, ત્યારે તે મેઘધનુષ જેવું લાગે છે.
એક ફ્રેન્ચ પતંગબાજે કહ્યું, “સુરતનો ઉત્સાહ અમેઝિંગ છે. અહીંના લોકો પતંગને જેટલો પ્રેમ કરે છે, તેટલો દુનિયામાં ક્યાંય જોયો નથી.”
3. ભારતીય પરંપરા અને સ્થાનિક કસબ
માત્ર વિદેશી જ નહીં, પણ ભારતના અન્ય રાજ્યોના પતંગબાજો પણ Surat Kite Festival માં જોડાયા છે. કેરળ, કર્ણાટક, રાજસ્થાન અને પંજાબના પતંગબાજોએ પણ પોતાની કળાનું પ્રદર્શન કર્યું છે.
ગુજરાતી પતંગબાજોએ પણ કાઠું કાઢ્યું છે. ખાસ કરીને આપણા પરંપરાગત કાગળના પતંગો અને તેની પાછળની ટેકનિક જોઈને વિદેશીઓ પણ અચંબામાં પડી ગયા હતા. સુરતના સ્થાનિક ક્લબ્સ દ્વારા પતંગો પર સામાજિક સંદેશાઓ (Social Messages) લખીને ઉડાડવામાં આવ્યા હતા, જેમ કે:
- “બેટી બચાવો, બેટી પઢાવો”
- “પ્લાસ્ટિક મુક્ત ભારત”
- “સેવ બર્ડ્સ (પક્ષી બચાવો)
4. ઉત્તરાયણ અને સુરતીઓનો મિજાજ
સુરતમાં ઉત્તરાયણ એટલે માત્ર તહેવાર નહીં, પણ એક લાગણી છે. Uttarayan 2026 ની તૈયારીઓ આજથી જ દેખાવા માંડી છે. રિવરફ્રન્ટ પર પતંગો જોયા બાદ સુરતીઓ હવે સીધા બજારમાં દોરી-પતંગ ખરીદવા દોડી રહ્યા છે.
સુરતી ઉત્તરાયણની ખાસિયતો:
- ધાબેવાજી: સુરતમાં ધાબા પર જે માહોલ હોય છે તે જોવા જેવો હોય છે. ડીજેના તાલે ગરબા અને પતંગ યુદ્ધ ચાલે છે.
- કાઈપો છે!: જ્યારે કોઈનો પતંગ કપાય ત્યારે જે ‘કાઈપો છે’ અને ‘એ લપેટ’ ની બૂમો પડે છે, તે સુરતની ગલીઓમાં ગુંજી ઉઠે છે.
- રાંદેર-અડાજણની હરીફાઈ: તાપી નદીના બે કાંઠા—રાંદેર અને સુરત શહેર—વચ્ચે જાણે અઘોષિત યુદ્ધ ચાલતું હોય તેમ પતંગો ઉડે છે.
5. ખાણીપીણીની જમાવટ: ઊંધિયું અને જલેબી
સુરતની વાત હોય અને ખાવાની વાત ન આવે તો તે અધૂરું ગણાય. Surat International Kite Festival માં પણ ફૂડ સ્ટોલ્સની ભરમાર છે.
- સુરતી ઊંધિયું (Surati Undhiyu): શિયાળાની સ્પેશિયલ આઈટમ. પાપડી, રતાળુ, શક્કરિયા અને મુઠીયાનું મિશ્રણ. પ્રવાસીઓ ગરમાગરમ ઊંધિયું અને પૂરીની મજા માણી રહ્યા છે.
- જલેબી: ઉત્તરાયણ પર જલેબી ખાવી એ વણલખ્યો નિયમ છે.
- ચીકી અને તલસાંકળી: મકર સંક્રાંતિની સ્પેશિયલ તલની ચીકી, શીંગની ચીકી અને મમરાના લાડુના સ્ટોલ્સ પર ભીડ જોવા મળી રહી છે.
- પોંક: સુરતનો પ્રખ્યાત જુવારનો પોંક પણ અત્યારે સિઝનમાં છે, જેની મજા વિદેશી મહેમાનો પણ માણી રહ્યા છે.
6. સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમો અને યોગ
પતંગોત્સવ માત્ર પતંગ પૂરતો સીમિત નથી. અહીં ગુજરાતની સંસ્કૃતિને પ્રદર્શિત કરતા કાર્યક્રમો પણ યોજાયા છે.
- લોકનૃત્ય: ગુજરાતના પ્રખ્યાત સિદ્દી ધમાલ, ગરબા અને ડાંગી નૃત્યના કલાકારોએ રિવરફ્રન્ટ પર રમઝટ બોલાવી હતી.
- યોગ સેશન: સૂર્ય નમસ્કાર અને યોગ સાથે દિવસની શરૂઆત કરવામાં આવી હતી, જે ફિટ ઈન્ડિયા મુવમેન્ટને પ્રોત્સાહન આપે છે.
- હસ્તકળા પ્રદર્શન: ગુજરાતના હેન્ડીક્રાફ્ટ (Handicraft) અને પટોળાના સ્ટોલ્સ પણ લગાવવામાં આવ્યા છે જેથી વિદેશી પ્રવાસીઓ ખરીદી કરી શકે.
7. સુરતનું પતંગ બજાર: કરોડોનો વેપાર
આ ફેસ્ટિવલની સાથે સાથે આપણે સુરતના પતંગ બજારની પણ વાત કરવી જોઈએ. ભાગળ, રાંદેર અને ડભોલી વિસ્તારમાં પતંગ બજારો આખી રાત ધમધમે છે.
Kite Market Economy:
- સુરત અને ખંભાત પતંગ બનાવવાના મોટા કેન્દ્રો છે.
- માંજો (Manja): સુરતનો માંજો (દોરી) તેની ગુણવત્તા માટે જાણીતો છે. અહીંના કારીગરો કાચ અને ચોખાની લૂગદી (Mashed Rice) નો ઉપયોગ કરીને જે દોરી પાય છે, તે ધારદાર હોય છે.
- રોજગારી: ઉત્તરાયણનો તહેવાર હજારો પરિવારોને રોજગારી આપે છે. કાગળ કાપવાથી લઈને કમાન ઠઠ્ઠા બાંધવા સુધીની પ્રક્રિયામાં ઘણા લોકો રોકાયેલા હોય છે.
8. સુરક્ષા અને પર્યાવરણની ચિંતા
Surat Kite Festival 2026 માં તંત્ર દ્વારા સુરક્ષા પર ખાસ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.
- ચાઈનીઝ દોરી પર પ્રતિબંધ: સરકારે અને પોલીસે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ચાઈનીઝ માંજા (નાયલોન દોરી) નો ઉપયોગ કરવો ગુનો છે. આ દોરી માણસો અને પક્ષીઓ માટે જીવલેણ છે. ફેસ્ટિવલમાં માત્ર કોટન દોરીનો જ ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે.
- બર્ડ રેસ્ક્યુ: ‘કરુણા અભિયાન’ અંતર્ગત ઘાયલ પક્ષીઓને બચાવવા માટે રિવરફ્રન્ટ પર અને શહેરમાં અનેક જગ્યાએ મેડિકલ કેમ્પ ઉભા કરવામાં આવ્યા છે.
- સ્વચ્છતા: ‘સ્વચ્છ સુરત’ અભિયાન હેઠળ રિવરફ્રન્ટ પર કચરો ન ફેલાય તેની ખાસ તકેદારી રાખવામાં આવી છે.
9. સુરત ટુરિઝમ માટે બૂસ્ટર
આવા આંતરરાષ્ટ્રીય આયોજનોથી Surat Tourism ને મોટો ફાયદો થાય છે.
- હોટેલ ઉદ્યોગ: વિદેશી અને રાજ્ય બહારના પ્રવાસીઓને કારણે હોટેલ્સ હાઉસફુલ છે.
- બ્રાન્ડિંગ: દુનિયાના નકશા પર સુરત એક ‘વાઈબ્રન્ટ સિટી’ તરીકે ઉપસી આવે છે.
- રોકાણ: જ્યારે વિદેશીઓ આવે છે, ત્યારે તેઓ માત્ર પતંગ નથી જોતા, પણ સુરતનો ટેક્સટાઈલ અને ડાયમંડ ઉદ્યોગ પણ જુએ છે.
એક યાદગાર અનુભવ
જો તમે સુરતમાં હોવ અથવા આસપાસના શહેરમાં રહેતા હોવ, તો તમારે આજે અથવા આવતીકાલે અડાજણ રિવરફ્રન્ટની મુલાકાત ચોક્કસ લેવી જોઈએ. Surat Kite Festival 2026 એ માત્ર એક ઈવેન્ટ નથી, પણ રંગ, ઉમંગ અને આનંદનો ઉત્સવ છે.
આકાશમાં ઉડતા એ વિશાળ પતંગો આપણને શીખવે છે કે જો દોરી (સંસ્કાર) મજબૂત હોય, તો આપણે ગમે તેટલા ઊંચા ઉડી શકીએ છીએ. સુરતની મહેમાનગતિ અને ઉત્તરાયણનો થનગનાટ માણવાનો આ શ્રેષ્ઠ સમય છે.
તો ચાલો, આપણે સૌ સાથે મળીને આ પતંગોત્સવનો આનંદ માણીએ અને સલામતી સાથે ઉત્તરાયણ ઉજવીએ. હેપી ઉત્તરાયણ, સુરત!