સુરતના માંગરોળ પંથકમાં વીજ સંકટનો ધડાકો
સુરત જિલ્લો એ ગુજરાતનું ઔદ્યોગિક અને આર્થિક હબ ગણાય છે. અહીંના ઉદ્યોગો અને ગામડાઓ ચોવીસ કલાક વીજળી પર નિર્ભર છે. પરંતુ જ્યારે વીજળી પૂરી પાડતા કેન્દ્રો જ આગની લપેટમાં આવી જાય, ત્યારે પરિસ્થિતિ કેટલી ભયાવહ બની શકે છે, તેનો જીવતો જાગતો પુરાવો આજે સવારે જોવા મળ્યો. Surat News ના હેડલાઇન્સમાં આજે માંગરોળ તાલુકાનું મોટા બોરસરા ગામ ચમકી રહ્યું છે, પણ કોઈ સારા કારણોસર નહીં, પરંતુ એક મોટી દુર્ઘટનાને કારણે.
સુરત જિલ્લાના માંગરોળ તાલુકાના કીમ-કોસંબા વિસ્તારમાં આવેલા Mota Borsara 66 KV Substation (મોટા બોરસરા 66 કેવી સબસ્ટેશન) માં આજે અચાનક ભીષણ આગ ફાટી નીકળી હતી. સવારના સમયે જ્યારે લોકો પોતાના કામકાજમાં વ્યસ્ત હતા, ત્યારે અચાનક એક મોટા ધડાકા સાથે સબસ્ટેશનમાંથી કાળા ડિબાંગ ધુમાડાના ગોટેગોટા નીકળવા લાગ્યા હતા. જોતજોતામાં આગે વિકરાળ સ્વરૂપ ધારણ કરી લીધું હતું અને આખું સબસ્ટેશન આગની જ્વાળાઓમાં લપેટાઈ ગયું હતું.
ભાગ 1: ઘટનાક્રમ – મોટા બોરસરામાં શું બન્યું? (The Incident Timeline)
આ Surat News ને સમજવા માટે આપણે ઘટનાના સમયક્રમ પર નજર નાખવી પડશે. મોટા બોરસરા ગામ, જે કીમ અને કોસંબા જેવા ઔદ્યોગિક નગરોની નજીક આવેલું છે, ત્યાં સવારની શાંતિ અચાનક ભંગ થઈ ગઈ હતી.
સવારનો સમય અને ધડાકો: પ્રત્યક્ષદર્શીઓના જણાવ્યા અનુસાર, સવારે અંદાજે 10:30 થી 11:00 વાગ્યાના સુમારે Mota Borsara 66 KV Substation ના યાર્ડમાંથી એક જોરદાર વિસ્ફોટનો અવાજ સંભળાયો. આ અવાજ એટલો તીવ્ર હતો કે આસપાસના રહીશોને લાગ્યું કે જાણે કોઈ બોમ્બ બ્લાસ્ટ થયો હોય અથવા ભૂકંપ આવ્યો હોય. લોકો ગભરાઈને ઘરની બહાર દોડી આવ્યા.
ધુમાડાના ગોટેગોટા: ધડાકાની થોડી જ સેકન્ડોમાં સબસ્ટેશનના ટ્રાન્સફોર્મર વિભાગમાંથી આગની લપેટો નીકળવા લાગી. ટ્રાન્સફોર્મરમાં રહેલું ઓઈલ આગ પકડી લેતા કાળા ધુમાડાનું સામ્રાજ્ય છવાઈ ગયું હતું. આ ધુમાડો એટલો ઘાટો હતો કે કિલોમીટરો દૂરથી જોઈ શકાતો હતો. હાઈવોલ્ટેજ વાયરો અને ઈન્સ્યુલેટરો સળગવાને કારણે તણખાઓ ઉડી રહ્યા હતા, જેનાથી આગ વધુ ફેલાવાનો ડર હતો.
કર્મચારીઓની દોડધામ: સબસ્ટેશનમાં ફરજ પર હાજર GETCO (Gujarat Energy Transmission Corporation) ના કર્મચારીઓમાં અફરાતફરી મચી ગઈ હતી. આગ એટલી ઝડપથી પ્રસરી હતી કે તેમના પાસે રહેલા પ્રાથમિક અગ્નિશામક સાધનો (Fire Extinguishers) વામણા પુરવાર થયા હતા. તેમણે તાત્કાલિક કંટ્રોલ રૂમને જાણ કરી અને મેઈન લાઈન બંધ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ ત્યાં સુધીમાં નુકસાન થઈ ચૂક્યું હતું.
ભાગ 2: ફાયર બ્રિગેડનું રેસ્ક્યુ ઓપરેશન (Firefighting Operation)
જેટકો (GETCO) ના અધિકારીઓએ તુરંત જ સ્થાનિક ફાયર સ્ટેશનોને જાણ કરી હતી. Surat News માં વારંવાર આવતી આગની ઘટનાઓમાં ફાયર વિભાગની ભૂમિકા મહત્વની હોય છે.
કીમ અને કોસંબા ફાયરની ટીમો: ઘટનાની જાણ થતા જ માંગરોળ, કીમ અને કોસંબા ફાયર સ્ટેશનની ટીમો ઘટનાસ્થળે દોડી આવી હતી. સાયરનના અવાજોથી આખો વિસ્તાર ગુંજી ઉઠ્યો હતો.
- પડકારો: સબસ્ટેશનની આગ સામાન્ય આગ કરતા અલગ હોય છે. અહીં પાણીનો મારો ચલાવવો જોખમી હોઈ શકે છે કારણ કે વીજ કરંટનો ભય રહેલો હોય છે.
- ફોમનો ઉપયોગ: ફાયર ફાઈટરોએ આગની ગંભીરતા જોઈને પાણીની સાથે સાથે ‘ફોમ ટેન્ડર’ (Foam Tender) નો ઉપયોગ કર્યો હતો. ટ્રાન્સફોર્મર ઓઈલની આગને ઠારવા માટે ખાસ પ્રકારના કેમિકલ ફોમનો છંટકાવ કરવામાં આવ્યો.
કલાકોની જહેમત બાદ આગને કાબૂમાં લેવામાં આવી હતી. સદનસીબે, આ Mota Borsara 66 KV Substation ની આગમાં કોઈ જાનહાની (Casualty) થયાના સમાચાર નથી, પરંતુ મશીનરી અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને લાખો રૂપિયાનું નુકસાન થયું છે.
ભાગ 3: અંધારપટ – વીજ પુરવઠો ખોરવાયો (Power Outage Impact)
જ્યારે 66 KV જેવું મોટું સબસ્ટેશન બંધ પડે, ત્યારે તેની સીધી અસર વીજ વિતરણ પર પડે છે. આ ઘટનાને કારણે મોટા બોરસરા અને તેની આસપાસના વિસ્તારોમાં ‘બ્લેકઆઉટ’ જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ હતી.
ગ્રામ્ય વિસ્તારો પ્રભાવિત: મોટા બોરસરા, નાના બોરસરા, અને આસપાસના ખેતીવાડી ફીડરોનો વીજ પુરવઠો તાત્કાલિક અસરથી બંધ થઈ ગયો હતો.
- ખેડૂતોની મુશ્કેલી: હાલ શિયાળુ પાક કે ઉનાળુ પાકની સિઝન ચાલતી હોય ત્યારે વીજળી ગુલ થવાથી પિયત (Irrigation) અટકી ગયું હતું. ખેડૂતો માટે આ એક મોટો ફટકો હતો.
- ઘરગથ્થુ વપરાશ: બપોરના સમયે વીજળી જવાથી ગૃહિણીઓ અને વર્ક ફ્રોમ હોમ કરતા લોકો મુશ્કેલીમાં મુકાયા હતા.
ઔદ્યોગિક એકમો ઠપ: કીમ અને કોસંબા વિસ્તાર ઔદ્યોગિક પટ્ટો (Industrial Belt) છે. અહીં ટેક્સટાઈલ, પ્લાસ્ટિક અને કેમિકલની નાની-મોટી ફેક્ટરીઓ આવેલી છે.
- Mota Borsara 66 KV Substation માંથી નીકળતા ઇન્ડસ્ટ્રીયલ ફીડરો બંધ થવાથી અનેક કારખાનાઓના મશીનો થંભી ગયા હતા.
- પ્રોડક્શન અટકી જવાથી ઉદ્યોગકારોને આર્થિક નુકસાન વેઠવાનો વારો આવ્યો છે. જનરેટર સેટ્સ (DG Sets) ચાલુ કરીને કામ ચલાવવું પડ્યું હતું.
ભાગ 4: આગનું કારણ શું? – ટેકનિકલ વિશ્લેષણ (Cause of Fire)
હજુ સુધી GETCO દ્વારા કોઈ સત્તાવાર કારણ જાહેર કરવામાં આવ્યું નથી, પરંતુ Surat News ના સૂત્રો અને નિષ્ણાતોના મતે નીચે મુજબના કારણો હોઈ શકે છે:
1. શોર્ટ સર્કિટ અને ઓવરહિટીંગ (Short Circuit)
સબસ્ટેશનમાં આગ લાગવાનું સૌથી સામાન્ય કારણ શોર્ટ સર્કિટ હોય છે. જૂના વાયરીંગ અથવા ઇન્સ્યુલેટર ફેલ્યોર (Insulator Failure) ને કારણે સ્પાર્ક થયો હોય અને તે ઓઈલ સુધી પહોંચી ગયો હોય તેવી શક્યતા છે.
2. ટ્રાન્સફોર્મર બ્લાસ્ટ (Transformer Blast)
હાઈ વોલ્ટેજ ટ્રાન્સફોર્મરમાં ઠંડક માટે ખાસ ઓઈલ ભરવામાં આવે છે. જો કોઈ કારણસર તાપમાન વધી જાય અથવા ઓઈલમાં ખરાબી હોય, તો દબાણ વધવાથી ટ્રાન્સફોર્મર ફાટી શકે છે. પ્રત્યક્ષદર્શીઓએ સાંભળેલો ધડાકો ટ્રાન્સફોર્મર ફાટવાનો હોઈ શકે છે.
3. ઓવરલોડ (Overload)
સુરત જિલ્લામાં ઔદ્યોગિક માંગ સતત વધી રહી છે. જો Mota Borsara 66 KV Substation ની ક્ષમતા કરતા વધારે લોડ તેના પર નાખવામાં આવ્યો હોય, તો સિસ્ટમ ગરમ થઈને આગ પકડી શકે છે.
4. મેન્ટેનન્સનો અભાવ (Lack of Maintenance)
શું આ સબસ્ટેશનનું નિયમિત મેન્ટેનન્સ થતું હતું? ઘણીવાર ધૂળ, પક્ષીઓના માળા અથવા સાધનોની ઘસારો પણ મોટી દુર્ઘટનાનું કારણ બને છે.
ભાગ 5: તંત્રની કામગીરી – જેટકોની દોડધામ (GETCO Response)
આગ લાગ્યાની જાણ થતા જ જેટકો (GETCO) અને ડીજીવીસીએલ (DGVCL) ના ઉચ્ચ અધિકારીઓનો કાફલો ઘટનાસ્થળે પહોંચી ગયો હતો.
વૈકલ્પિક વ્યવસ્થા (Alternative Arrangement): વીજ કંપનીની પ્રથમ પ્રાથમિકતા આગ બુઝાવવાની અને બીજી પ્રાથમિકતા વીજ પુરવઠો પુનઃસ્થાપિત કરવાની હતી.
- અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે જ્યાં સુધી મેઈન ટ્રાન્સફોર્મર રિપેર ન થાય અથવા બદલવામાં ન આવે, ત્યાં સુધી વીજ પુરવઠો બંધ રહી શકે છે.
- જોકે, ગ્રાહકોને રાહત આપવા માટે આસપાસના અન્ય સબસ્ટેશનો (Ring Main Unit) માંથી ‘લોડ ડાયવર્ટ’ કરીને પાવર ચાલુ કરવાના પ્રયાસો હાથ ધરવામાં આવ્યા હતા.
નુકસાનનો અંદાજ: આગમાં કંટ્રોલ રૂમની પેનલ, કેબલ અને ટ્રાન્સફોર્મરને થયેલા નુકસાનનો સર્વે શરૂ કરવામાં આવ્યો છે. પ્રાથમિક અંદાજ મુજબ કરોડો રૂપિયાનું નુકસાન થયું હોઈ શકે છે.
ભાગ 6: વીજ માળખાની સુરક્ષા – ગંભીર સવાલો (Safety Concerns)
Surat News માં અવારનવાર સબસ્ટેશન કે ટ્રાન્સફોર્મર સળગવાના બનાવો બને છે. આ ઘટના ફરી એકવાર તંત્રની પોલ ખોલે છે.
- ફાયર સેફ્ટી સિસ્ટમ: શું Mota Borsara 66 KV Substation માં ઓટોમેટિક ફાયર સ્પ્રિંકલર સિસ્ટમ (Nitrogen Injection Fire Protection System) હતી? જો હતી, તો તે કામ કેમ ન કરી?
- જૂના ઉપકરણો: ગુજરાતમાં ઘણા સબસ્ટેશનો દાયકાઓ જૂના છે. શું આ ઉપકરણોને અપગ્રેડ કરવાની જરૂર નથી?
- સ્ટાફની તાલીમ: શું ત્યાં હાજર સ્ટાફને આગ લાગે ત્યારે શું કરવું તેની પૂરતી તાલીમ આપવામાં આવી હતી?
આ સવાલોના જવાબ તંત્રએ આપવા પડશે, કારણ કે આ માત્ર મશીનરી બળવાનો પ્રશ્ન નથી, આસપાસ રહેતા લોકોના જીવનો પણ પ્રશ્ન છે.
ભાગ 7: ગ્રામજનોમાં ડર – “અમે ધડાકાથી ફફડી ગયા” (Villagers’ Reaction)
મોટા બોરસરા ગામના સ્થાનિકો માટે આ ઘટના કોઈ આતંકવાદી હુમલા જેવી ડરામણી હતી. એક સ્થાનિક રહેવાસીએ જણાવ્યું, “અમે ખેતરમાં કામ કરતા હતા ત્યાં અચાનક ધૂમ.. દડબડ.. અવાજ આવ્યો. જોયું તો સબસ્ટેશનમાંથી કાળો ધુમાડો નીકળતો હતો. અમને ડર લાગ્યો કે આગ ગામ તરફ આવશે તો શું થશે? અમારા ખેતીવાડીના મોટર પંપ બંધ થઈ ગયા છે.”
ગામના સરપંચ અને આગેવાનોએ પણ ઘટનાસ્થળે પહોંચીને તંત્ર પાસે માંગ કરી છે કે વહેલી તકે વીજ પુરવઠો ચાલુ કરવામાં આવે અને સબસ્ટેશનની સુરક્ષા વધારવામાં આવે જેથી ભવિષ્યમાં જાનહાની ન થાય.
ભાગ 8: ઉનાળા પહેલાની ચેતવણી? (Warning Before Summer)
હજુ તો ફેબ્રુઆરી મહિનો ચાલે છે અને ઉનાળાની શરૂઆત થઈ રહી છે. ઉનાળામાં વીજ વપરાશ (AC, કુલર, પંખા) વધવાને કારણે લોડ મેક્સિમમ લેવલ પર હોય છે.
- જો શિયાળાના અંતમાં જ Mota Borsara 66 KV Substation જેવી ઘટનાઓ બનતી હોય, તો ભર ઉનાળે શું હાલત થશે?
- આ ઘટના GETCO અને DGVCL માટે એક ‘વેક-અપ કોલ’ (Wake-up Call) છે. ઉનાળા પહેલા તમામ સબસ્ટેશનોનું પ્રિ-મોન્સૂન અને પ્રિ-સમર મેન્ટેનન્સ યુદ્ધના ધોરણે કરવું પડશે.
ભાગ 9: ભવિષ્યમાં શું પગલાં લેવા જોઈએ? (Preventive Measures)
આવી દુર્ઘટનાઓ નિવારવા માટે કેટલાક નક્કર પગલાં ભરવાની જરૂર છે:
- થર્મલ સ્કેનિંગ: તમામ કનેક્શન્સ અને ટ્રાન્સફોર્મર્સનું નિયમિત ‘થર્મોગ્રાફી’ સ્કેનિંગ થવું જોઈએ જેથી ગરમ થતા પોઈન્ટ્સ અગાઉથી પકડી શકાય.
- ઓઈલ ટેસ્ટિંગ: ટ્રાન્સફોર્મર ઓઈલની ગુણવત્તા (BDV Test) નિયમિત ચેક થવી જોઈએ.
- ફાયર વોલ: ટ્રાન્સફોર્મર્સની વચ્ચે ફાયર વોલ (દીવાલ) હોવી જોઈએ જેથી એક ટ્રાન્સફોર્મરની આગ બીજામાં ન પ્રસરે.
- ઓટોમેશન: માનવ ભૂલ ટાળવા માટે SCADA જેવી આધુનિક ઓટોમેશન સિસ્ટમનો વ્યાપ વધારવો જોઈએ.
ભાગ 10: નાગરિકો માટે સલામતી માર્ગદર્શિકા (Safety Guidelines)
જ્યારે તમારી આસપાસના કોઈ સબસ્ટેશન કે ટ્રાન્સફોર્મરમાં આગ લાગે ત્યારે શું કરવું?
- દૂર રહો: આગ જોવા માટે ટોળે ન વળો. હાઈ વોલ્ટેજ લાઈન તૂટીને પડી શકે છે અથવા ઓઈલ ઉડી શકે છે.
- પાણી ન છાંટો: વીજળીની આગ પર ક્યારેય પાણી ન છાંટવું. તેનાથી કરંટ લાગી શકે છે. માત્ર રેતી અથવા CO2 સિલિન્ડરનો ઉપયોગ કરવો.
- પાવર ઓફ કરો: જો તમારા ઘરની લાઈટ ઝબકારા મારતી હોય, તો મેઈન સ્વીચ બંધ કરી દો જેથી તમારા ઘરના ઉપકરણો (TV, ફ્રીજ) ઉડી ન જાય.
- હેલ્પલાઈન: તુરંત જ ફાયર બ્રિગેડ (101) અને વીજ કંપનીના હેલ્પલાઈન નંબર (1912) પર જાણ કરો.
તંત્ર જાગશે ખરું?
અંતમાં, Surat News નો આ અહેવાલ દર્શાવે છે કે મોટા બોરસરામાં બનેલી ઘટના ગંભીર હતી. સદનસીબે જાનહાની ટળી છે, પણ આર્થિક નુકસાન અને લોકોની પરેશાની મોટી છે.
Mota Borsara 66 KV Substation ની આગ કાબૂમાં આવી ગઈ છે, પણ તંત્રની જવાબદારી હજુ પૂરી નથી થતી. આ ઘટનાની તટસ્થ તપાસ થવી જોઈએ અને જવાબદારો સામે પગલાં લેવા જોઈએ. ગુજરાતનું વીજ માળખું દેશમાં શ્રેષ્ઠ ગણાય છે, ત્યારે આવી ઘટનાઓ તેની શાખ પર બટ્ટો લગાડે છે.
સુરતના પળેપળના સમાચાર અને અપડેટ્સ માટે અમારા બ્લોગ સાથે જોડાયેલા રહો.