સ્વામી અવિમુક્તેશ્વરાનંદ વિરુદ્ધ ગંભીર આરોપો, FIRના આદેશ

ધાર્મિક જગતમાં ભૂકંપ અને આસ્થા સામે ઉઠેલા સવાલો

ભારતના ધાર્મિક અને આધ્યાત્મિક જગતમાં ફેબ્રુઆરી 2026 નો ત્રીજો સપ્તાહ એક મોટા આંચકા સમાન સાબિત થયો છે. જ્યોતિર્પીઠના શંકરાચાર્ય તરીકે ઓળખાતા અને હંમેશા પોતાના સ્પષ્ટ, બેબાક અને કડક નિવેદનો માટે ચર્ચામાં રહેતા સ્વામી અવિમુક્તેશ્વરાનંદ સરસ્વતી એક અત્યંત ગંભીર કાનૂની અને સામાજિક વિવાદમાં ફસાયા છે. ઉત્તર પ્રદેશના પ્રયાગરાજની એક સ્પેશિયલ કોર્ટના આદેશ બાદ, તેમની અને તેમના શિષ્ય વિરુદ્ધ સગીર બાળકોના જાતીય શોષણ (Sexual Abuse) ના આરોપસર POCSO (Protection of Children from Sexual Offences) એક્ટ અને ભારતીય ન્યાય સંહિતા (BNS) હેઠળ FIR દાખલ કરવામાં આવી છે.

એક તરફ જ્યાં લાખો શ્રદ્ધાળુઓ તેમને સનાતન ધર્મના રક્ષક માને છે અને તેમની પૂજા કરે છે, ત્યાં બીજી તરફ આશ્રમમાં ‘ગુરુ સેવા’ ના નામે સગીરો સાથે સૃષ્ટિ વિરુદ્ધના કૃત્યના આ સંગીન આરોપોએ સમગ્ર દેશને સ્તબ્ધ કરી દીધો છે.

એક વિશ્લેષક તરીકે, જ્યારે આપણે આવા સંવેદનશીલ અને હાઇ-પ્રોફાઇલ કેસનું મૂલ્યાંકન કરીએ છીએ, ત્યારે તથ્યો (Facts) અને આક્ષેપો (Allegations) વચ્ચે સ્પષ્ટ રેખા દોરવી અત્યંત આવશ્યક છે. આ કોઈ સામાન્ય સમાચાર નથી, પરંતુ ધર્મ, કાયદો અને વ્યક્તિગત અદાવતો વચ્ચેની એક અત્યંત જટિલ ગૂંચ છે. આ વિસ્તૃત ‘મેટા-બ્લોગ’માં, આપણે આ સમગ્ર ઘટનાક્રમનું 360-ડિગ્રી પોસ્ટમોર્ટમ કરીશું. આપણે સમજીશું કે કોર્ટનો આદેશ શું કહે છે, મૂળ આરોપો કયા છે, ફરિયાદી કોણ છે, સ્વામી અવિમુક્તેશ્વરાનંદનો પોતાનો બચાવ શું છે અને હાલમાં જ પૂરા થયેલા ‘માઘ મેળા’ ના વિવાદ સાથે આ કેસના તાર કઈ રીતે જોડાયેલા હોઈ શકે છે.

1. ઐતિહાસિક અને કડક આદેશ: પ્રયાગરાજ POCSO કોર્ટનો ફેંસલો

કોઈપણ ઉચ્ચ ધાર્મિક નેતા વિરુદ્ધ FIR દાખલ કરવી એ પોલીસ માટે સામાન્ય રીતે અત્યંત મુશ્કેલ બાબત હોય છે. આ જ કારણ છે કે આ કેસમાં સીધો કોર્ટનો હસ્તક્ષેપ જોવા મળ્યો છે.

કોર્ટની કાર્યવાહીનો ક્રમ:

• અરજી દાખલ: ફરિયાદી દ્વારા પોલીસમાં ફરિયાદ કરવા છતાં કોઈ કાર્યવાહી ન થતાં, ભારતીય નાગરિક સુરક્ષા સંહિતા (BNSS) ની કલમ 173(4) હેઠળ પ્રયાગરાજની સ્પેશિયલ એડિશનલ ડિસ્ટ્રિક્ટ જજ (રેપ એન્ડ પોક્સો) કોર્ટમાં અરજી દાખલ કરવામાં આવી હતી.
• પુરાવાઓનું અવલોકન: સ્પેશિયલ જજ (પોક્સો એક્ટ) વિનોદ કુમાર ચૌરસિયાએ 13 ફેબ્રુઆરી 2026 ના રોજ બે કથિત સગીર પીડિતોના નિવેદનોનું વીડિયોગ્રાફી દ્વારા રેકોર્ડિંગ કરાવ્યું. કોર્ટે સ્વતંત્ર સાક્ષીઓની જુબાની અને એડિશનલ કમિશનર ઓફ પોલીસ (પ્રયાગરાજ) દ્વારા સબમિટ કરાયેલ પ્રાથમિક તપાસ રિપોર્ટની પણ ઝીણવટભરી તપાસ કરી.
• FIR નો આદેશ: 21 ફેબ્રુઆરી, શનિવારના રોજ કોર્ટે સ્વીકાર્યું કે રજૂ કરાયેલા પુરાવાઓ ‘કોગ્નિઝેબલ ગુના’ (Cognizable offence) તરફ ઈશારો કરે છે. કોર્ટે તાત્કાલિક પ્રયાગરાજના ઝૂંસી (Jhunsi) પોલીસ સ્ટેશનના ઇન્ચાર્જને કાયદા મુજબ FIR દાખલ કરવાનો અને તટસ્થ તપાસ શરૂ કરવાનો આદેશ આપ્યો.

આ આદેશના પાલન રૂપે, શનિવારે મોડી રાત્રે (અંદાજે 11:30 વાગ્યે) ઝૂંસી પોલીસ સ્ટેશનમાં સ્વામી અવિમુક્તેશ્વરાનંદ, તેમના શિષ્ય મુકુંદાનંદ બ્રહ્મચારી અને અન્ય બે-ત્રણ અજાણ્યા વ્યક્તિઓ વિરુદ્ધ ગુનો નોંધવામાં આવ્યો છે.

2. ગંભીર આરોપો: ‘ગુરુ સેવા’ ની આડમાં કથિત જાતીય શોષણ

આ કેસની સૌથી દર્દનાક અને સંવેદનશીલ બાજુ તેમાં લાગેલા આરોપોનું સ્વરૂપ છે. કોર્ટના દસ્તાવેજો અને પોલીસ FIR મુજબ, આ આરોપો માત્ર શારીરિક છેડછાડ પૂરતા મર્યાદિત નથી.

આરોપોની વિગતો:

1. પીડિતોની ઉંમર: ફરિયાદ બે કથિત પીડિતો વતી કરવામાં આવી છે — એકની ઉંમર આશરે 14 વર્ષ (Victim A) અને બીજાની ઉંમર 17 વર્ષ 6 મહિના (Victim B) છે. આ બાળકો આશ્રમમાં ધાર્મિક શિક્ષણ મેળવતા ‘બટુકો’ હોવાનું કહેવાય છે.
2. ઘટનાનો સમય અને સ્થળ: આ કથિત ઘટનાઓ જાન્યુઆરી 2025 થી ફેબ્રુઆરી 2026 વચ્ચે બની હોવાનો દાવો છે. ખાસ કરીને 18 જાન્યુઆરી 2026 ની આસપાસ, જ્યારે પ્રયાગરાજમાં માઘ મેળો ચાલી રહ્યો હતો, ત્યારે ગુરુકુળ અને ધાર્મિક શિબિરોમાં આ શોષણ થયું હોવાનો આરોપ છે.
3. મોડસ ઓપરેન્ડી (Modus Operandi): FIR માં સ્પષ્ટપણે આરોપ લગાવવામાં આવ્યો છે કે ધાર્મિક માર્ગદર્શન અને ‘ગુરુ સેવા’ ના બહાને આ સગીરોને આશ્રમની અંદર જ શારીરિક સંબંધો બાંધવા મજબૂર કરવામાં આવ્યા હતા. કોર્ટના આદેશમાં ‘પેનિટ્રેટિવ સેક્સ્યુઅલ એસોલ્ટ’ (Penetrative Sexual Assault) જેવા ગંભીર શબ્દોનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.

આરોપો અત્યંત સંગીન હોવાથી પોલીસે ભારતીય ન્યાય સંહિતા (BNS) ની કલમ 351(3), 69, 74, 75, 76, 79, 109 અને પોક્સો એક્ટની કલમ 3, 4(2), 5, 6, 16 અને 17 હેઠળ ગુનો દાખલ કર્યો છે.

3. ફરિયાદી કોણ છે? આશુતોષ બ્રહ્મચારીની કાનૂની લડત

આ કેસમાં કથિત પીડિતો સીધા કોર્ટમાં નથી ગયા, પરંતુ તેમના વતી એક અન્ય ધાર્મિક વ્યક્તિએ આ લડત લડી છે, જે આ કેસમાં એક અલગ જ એંગલ ઉમેરે છે.

ફરિયાદીની ઓળખ: આ કેસના મુખ્ય ફરિયાદી શાકુંભરી પીઠાધીશ્વર આશુતોષ બ્રહ્મચારી મહારાજ છે. તેઓ શ્રી કૃષ્ણ જન્મભૂમિ મુક્તિ નિર્માણ ટ્રસ્ટ સાથે જોડાયેલા છે અને પોતાને જગદગુરુ રામભદ્રાચાર્યના શિષ્ય ગણાવે છે.

આશુતોષ બ્રહ્મચારીનો દાવો છે કે સગીર પીડિતોએ તેમની પાસે આવીને પોતાની આપવીતી વર્ણવી હતી. તેમણે એવો પણ દાવો કર્યો છે કે તેમણે આ ગુનાના ઓડિયો/વિડિયો પુરાવા અને ઈલેક્ટ્રોનિક ડેટા (CD) કોર્ટ સમક્ષ રજૂ કર્યા છે.

4. સ્વામી અવિમુક્તેશ્વરાનંદનો વળતો પ્રહાર: “ષડયંત્ર અને હિસ્ટ્રી-શીટરનો ખેલ”

જેવા FIR ના આદેશના સમાચાર બહાર આવ્યા, સ્વામી અવિમુક્તેશ્વરાનંદે મીડિયા સમક્ષ આવીને આ તમામ આરોપોને પાયાવિહોણા અને મનઘડંત (Fabricated) ગણાવીને ફગાવી દીધા છે. તેમની પ્રતિક્રિયા દર્શાવે છે કે તેઓ આ કાનૂની લડાઈ લડવા માટે સંપૂર્ણપણે તૈયાર છે.

સ્વામીજીના બચાવના મુખ્ય મુદ્દાઓ:

1. ફરિયાદીની ગુનાહિત પૃષ્ઠભૂમિ: સ્વામીજીએ સીધો પ્રહાર ફરિયાદી આશુતોષ બ્રહ્મચારી પર કર્યો છે. તેમણે દાવો કર્યો છે કે આશુતોષ પોતે ઉત્તર પ્રદેશના શામલી જિલ્લાના કાંધલા પોલીસ સ્ટેશનનો ‘હિસ્ટ્રી-શીટર’ (ગુનાહિત રેકોર્ડ ધરાવતો) છે. સ્વામીજીના કહેવા મુજબ, આશુતોષને બીજા લોકો પર ખોટા અને બનાવટી કેસ દાખલ કરવાની આદત છે.
2. સનાતન ધર્મ વિરુદ્ધ આંતરિક ષડયંત્ર: સ્વામી અવિમુક્તેશ્વરાનંદે આ કેસને માત્ર વ્યક્તિગત હુમલો નહીં, પરંતુ શંકરાચાર્ય પદની ગરિમાને ખંડિત કરવાનું ષડયંત્ર ગણાવ્યું છે. તેમણે કહ્યું, “આ આરોપ એક એવા વ્યક્તિના શિષ્ય દ્વારા લગાવવામાં આવ્યો છે જે પોતાને જગદગુરુ કહે છે. આનો અર્થ એ છે કે સનાતન ધર્મને બહારના લોકોથી નહીં, પરંતુ અંદરના એવા લોકોથી જ ખતરો છે જેઓ હિંદુ ધર્મ અને શંકરાચાર્ય જેવી પવિત્ર સંસ્થાનો નાશ કરવા માંગે છે.”
3. તપાસનું સ્વાગત: કોર્ટના આદેશ વિશે વાત કરતા તેમણે કહ્યું કે, “FIR દાખલ થવી સારી બાબત છે. જ્યારે યોગ્ય તપાસ થશે અને નિવેદનો નોંધાશે, ત્યારે જ સત્ય બહાર આવશે અને ખોટો કેસ કરનારાઓ ખુલ્લા પડશે. અમે કોર્ટને અપીલ કરીએ છીએ કે આ પ્રક્રિયા ઝડપી બને.”

5. વિવાદો સાથે જૂનો નાતો: માઘ મેળાનો વિવાદ અને ટાઇમિંગ પર સવાલો

જો આપણે આ ઘટનાઓના ટાઇમિંગ (Timing) પર ધ્યાન આપીએ, તો ચિત્ર વધુ રોચક બને છે. સ્વામી અવિમુક્તેશ્વરાનંદ તાજેતરમાં જ પ્રયાગરાજમાં યોજાયેલા માઘ મેળા દરમિયાન એક મોટા વિવાદના કેન્દ્રમાં હતા.

મૌની અમાવસ્યાનો વિવાદ (18 જાન્યુઆરી 2026): મૌની અમાવસ્યાના પવિત્ર સ્નાન દિવસે સ્વામી અવિમુક્તેશ્વરાનંદ સંગમ પર પાલખીમાં જઈ રહ્યા હતા. ભારે ભીડના કારણે વહીવટીતંત્રે તેમને પાલખીમાંથી ઉતરીને પગપાળા જવાનું કહ્યું. આ બાબતે તેમના સમર્થકો અને પોલીસ વચ્ચે ઘર્ષણ થયું અને બેરિકેડ્સ તૂટ્યા. આના વિરોધમાં સ્વામીજી 11 દિવસ સુધી ધરણા પર બેઠા હતા. તેમણે વહીવટીતંત્ર પર અપમાનનો આરોપ લગાવ્યો હતો.

ટાઇટલ અને નોટિસનો વિવાદ: આ ઘટના બાદ મેળા પ્રશાસને તેમને નોટિસ ફટકારી હતી અને પૂછ્યું હતું કે સુપ્રીમ કોર્ટમાં મામલો પેન્ડિંગ હોવા છતાં તેઓ ‘શંકરાચાર્ય’ ટાઇટલનો ઉપયોગ શા માટે કરી રહ્યા છે. આ અપમાનના વિરોધમાં યુપી GST વિભાગના એક ઉચ્ચ અધિકારી અને બરેલીના સિટી મેજિસ્ટ્રેટે રાજીનામું પણ આપી દીધું હતું, જેને કોંગ્રેસ પાર્ટીએ મુદ્દો પણ બનાવ્યો હતો.

અહીં સૌથી મોટો কাকতালীয় (Coincidence) એ છે કે સગીરોના શોષણની કથિત તારીખ પણ 18 જાન્યુઆરી 2026 ની આસપાસ જ બતાવવામાં આવી છે, જ્યારે સ્વામીજી મેળામાં વિવાદમાં ફસાયેલા હતા. સ્વામીજીના સમર્થકો માને છે કે વહીવટીતંત્ર સામે અવાજ ઉઠાવવાને કારણે જ તેમને આ ખોટા કેસમાં ફસાવવામાં આવી રહ્યા છે.

6. કાનૂની અને સામાજિક અસરો: હવે આગળ શું થશે? (The Road Ahead)

આ કેસ માત્ર બે વ્યક્તિઓ પૂરતો સીમિત નથી; તે લાખો શ્રદ્ધાળુઓની આસ્થા સાથે જોડાયેલો છે.

• પોક્સો એક્ટની ગંભીરતા: POCSO એક્ટ હેઠળના ગુનાઓ બિન-જામીનપાત્ર (Non-bailable) અને અત્યંત કડક હોય છે. કાયદો પીડિતની તરફેણમાં વધુ ઝુકેલો હોય છે. પોલીસ હવે સ્વામીજી અને તેમના સાથીઓની પૂછપરછ કરી શકે છે. ઈલેક્ટ્રોનિક પુરાવાઓ (જેમ કે મોબાઈલ લોકેશન અને કોલ રેકોર્ડ્સ) ની ફોરેન્સિક લેબમાં તપાસ થશે.
• આસ્થા પર પ્રહાર: જ્યારે પણ કોઈ ધાર્મિક ગુરુ પર આવા આરોપો લાગે છે, ત્યારે સમાજમાં આસ્થા અને કાયદા વચ્ચે દ્વંદ્વ ઉભો થાય છે. જો આરોપો સાચા સાબિત થાય, તો તે ધાર્મિક સંસ્થાઓમાં સગીર બાળકોની સુરક્ષા (Child protection in Ashrams) પર ગંભીર સવાલો ઉભા કરશે. જો આરોપો ખોટા સાબિત થાય, તો તે દર્શાવશે કે કઈ રીતે કાયદાનો દુરુપયોગ કરીને ઉચ્ચ ધાર્મિક સ્થાનોને બદનામ કરવાની રમત રમાઈ રહી છે.

સત્યની અગ્નિપરીક્ષા બાકી છે

સ્વામી અવિમુક્તેશ્વરાનંદ વિરુદ્ધ નોંધાયેલી આ FIR એ ભારતના ધાર્મિક ઇતિહાસનો એક અત્યંત નાજુક અને વિવાદાસ્પદ વળાંક છે. કાયદાની નજરમાં, જ્યાર સુધી દોષ સાબિત ન થાય ત્યાં સુધી દરેક વ્યક્તિ નિર્દોષ છે (Innocent until proven guilty). કોર્ટે પોતે પણ પોતાના આદેશમાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેમણે કેસના મેરિટ્સ પર કોઈ અભિપ્રાય આપ્યો નથી, અને તપાસ એજન્સીએ સ્વતંત્ર રીતે કામ કરવાનું છે.

સનાતન ધર્મ હંમેશા સત્યની જીતમાં માનતો આવ્યો છે (“સત્યમેવ જયતે”). હવે સમય આવી ગયો છે કે ન્યાયતંત્ર અને પોલીસ કોઈપણ દબાણ કે પૂર્વગ્રહ વિના આ મામલાની તટસ્થ, પારદર્શક અને ઝડપી તપાસ કરે. માત્ર તથ્યો જ આ અંધકારમાંથી સત્યના પ્રકાશને બહાર લાવી શકશે, અને ત્યાં સુધી, આપણે ધીરજ અને કાયદા પરના વિશ્વાસને જાળવી રાખવો પડશે.