અમદાવાદ/વડોદરા, 2 માર્ચ 2026: બ્રહ્માંડના રહસ્યો અને આકાશમાં સર્जाતી અદભુત ઘટનાઓ હંમેશાં માનવી માટે કુતૂહલનો વિષય રહ્યા છે. આવતીકાલે એટલે કે 3 માર્ચ 2026ના રોજ ફાગણી પૂનમના પવિત્ર દિવસે આકાશમાં એક આવો જ અદભુत અને દુર્લભ નજારો જોવા મળવાનો છે. વર્ષ 2026નું પ્રથમ પૂર્ણ ચંદ્રગ્રહણ (Total Lunar Eclipse), જેને વિશ્વભરના વૈજ્ઞાનિકો ‘બ્લડ મૂન’ (Blood Moon) તરીકે ઓળખે છે, તે આવતીકાલે આકાશમાં રચાશે.
1. પૂર્ણ ચંદ્રગ્રહણ (Total Lunar Eclipse) શું છે અને તેને ‘બ્લડ મૂન’ કેમ કહેવાય છે?
આવતીકાલે આકાશમાં જે દૃશ્ય સર્જાશે તેને સમજવા માટે થોડું વિજ્ઞાન સમજવું જરૂરી છે.
જ્યારે સૂર્ય, પૃથ્વી અને ચંદ્ર એક જ સીધી રેખામાં આવી જાય છે, ત્યારે પૃથ્વી સૂર્ય અને ચંદ્રની બરાબર વચ્ચે આવી જાય છે. આ સ્થિતિમાં પૃથ્વીનો પડછાયો ચંદ્ર પર પડે છે, જેના કારણે ચંદ્ર પર સૂર્યનો પ્રકાશ પહોંચી શકતો નથી. આ ઘટનાને ચંદ્રગ્રહણ કહેવામાં આવે છે.
પરંતુ, આવતીકાલનું ગ્રહણ માત્ર સામાન્ય ગ્રહણ નથી, તે ‘પૂર્ણ ચંદ્રગ્રહણ’ છે.
- બ્લડ મૂન (Blood Moon) નું વિજ્ઞાન: પૂર્ણ ગ્રહણ દરમિયાન ચંદ્ર પૃથ્વીના ઘાટા પડછાયા (Umbra) ની બરાબર મધ્યમાંથી પસાર થાય છે. આ સમયે ચંદ્ર સંપૂર્ણપણે અદ્રશ્ય થવાને બદલે ઘેરા લાલ અથવા તાંબા (Copper) જેવા રંગનો દેખાવા લાગે છે. આનું કારણ પૃથ્વીનું વાતાવરણ છે. સૂર્યનો પ્રકાશ પૃથ્વીના વાતાવરણમાંથી પસાર થાય છે ત્યારે ‘રેલે સ્કેટરિંગ’ (Rayleigh Scattering) નામની પ્રક્રિયા થાય છે. વાદળી પ્રકાશ વિખेરાઈ જાય છે અને માત્ર લાલ પ્રકાશ જ વળાંક લઈને ચંદ્ર સુધી પહોંચે છે, જે ચંદ્રને લોહી જેવો લાલ રંગ આપે છે.
- સુપર મૂન (Super Moon) નો પ્રભાવ: ફાગણી પૂનમના કારણે ચંદ્ર પૃથ્વીની એકદમ નજીક (Perigee) હશે, તેથી તે સામાન્ય દિવસો કરતા 14% મોટો અને 30% વધુ તેજસ્વી દેખાશે.
2. ગુજરાતમાં ચંદ્રગ્રહણનો સચોટ સમય અને સૂતક કાળની વિગતો
કોઈપણ ધાર્મિક અને ખગોળીય ઘટનાનો લાભ લેવા માટે તેનો ચોક્કસ સમય જાણવો અત્યંત આવશ્યક છે. 3 માર્ચ 2026 ના રોજ આ ગ્રહણ એશિયા, ઓસ્ટ્રેલિયા અને પ્રશાંત મહાસાગરના વિસ્તારોની સાથે ભારતમાં પણ સંપૂર્ણ રીતે દેખાશે.
ગુજરાતમાં ગ્રહણનો સમય (Eclipse Timings in Gujarat):
- ગ્રહણનો સ્પર્શ (શરૂઆત): સાંજે 05:15 કલાકે (જોકે ગુજરાતમાં આ સમયે ચંદ્ર ઉગ્યો ન હોવાથી શરૂઆતનો તબક્કો નહીં દેખાય).
- ગુજરાતમાં ચંદ્રોદય (Moonrise) અને ગ્રહણ દર્શન: સાંજે આશરે 06:35 કલાકે (આકાશમાં લાલ રંગનો ચંદ્ર ઉગતો જોવા મળશે).
- પૂર્ણ ગ્રહણનો મધ્ય કાળ (Peak Time): સાંજે 07:11 કલાકે (આ સમયે ચંદ્ર સૌથી વધુ લાલ ‘બ્લડ મૂન’ દેખાશે).
- ગ્રહણનો મોક્ષ (સમાપ્તિ): રાત્રે 08:42 કલાકે.
- ઉપછાયા સમાપ્તિ: રાત્રે 09:50 કલાકે આકાશ સંપૂર્ણપણે સામાન્ય થઈ જશે.
સૂતક કાળ (Sutak Kaal) ના નિયમો અને સમય:
હિન્દુ ધર્મશાસ્ત્રો અનુસાર, ચંદ્રગ્રહણનો સૂતક કાળ ગ્રહણ શરૂ થવાના બરાબર 9 કલાક પહેલા શરૂ થઈ જાય છે.
- સૂતક પ્રારંભ: 3 માર્ચ, સવારે 08:15 વાગ્યાથી.
- સૂતક સમાપ્તિ: રાત્રે 08:42 વાગ્યે (ગ્રહણના મોક્ષ સાથે).
સૂતક કાળ દરમિયાન મંદિરોના પટ (દરવાજા) બંધ કરી દેવામાં આવે છે. પૂજા-પાઠ, મૂર્તિ સ્પર્શ અને શુભ કાર્યો વર્જિત માનવામાં આવે છે.
3. ચંદ્રગ્રહણ: 3 માર્ચે ગુજરાતમાં પૂર્ણ ચંદ્રગ્રહણ, અમદાવાદ-વડોદરામાં ખાસ દૃશ્ય
આવતીકાલના આ ઐતિહાસિક ખગોળીય ઉત્સવને માણવા માટે ગુજરાતના બે સૌથી મોટા અને શિક્ષિત શહેરો – અમદાવાદ અને વડોદરામાં ભારે ઉત્સાહ જોવા મળી રહ્યો છે. જ્યારે આપણે કહીએ છીએ કે ચંદ્રગ્રહણ: 3 માર્ચે ગુજરાતમાં પૂર્ણ ચંદ્રગ્રહણ, અમદાવાદ-વડોદરામાં ખાસ દૃશ્ય, ત્યારે તેની પાછળ સ્થાનિક પ્રશાસન અને વિજ્ઞાન સંસ્થાઓ દ્વારા કરવામાં આવેલી ખાસ તૈયારીઓ જવાબદાર છે.
A. અમદાવાદ: સાયન્સ સિટીમાં ખગોળ પ્રેમીઓનો જમાવડો
ગુજરાતનું આર્થિક અને શૈક્ષણિક પાટનગર અમદાવાદ આવતીકાલે આ બ્લડ મૂનનું સાક્ષી બનવા માટે સજ્ज છે.
- ગુજરાત સાયન્સ સિટી (Gujarat Science City): સાયન્સ સિટીના એમ્ફીથિયેટર અને ઓબ્ઝર્વેટરી (Observatory) ખાતે ખાસ અત્યાધુનિક ટેલિસ્કોપ ગોઠવવામાં આવ્યા છે. અહીં સાંજે 6:00 વાગ્યાથી વિદ્યાર્થીઓ અને નાગરિકો માટે નિઃશુલ્ક એન્ટ્રીની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે. નિષ્ણાત ખગોળશાસ્ત્રીઓ (Astronomers) લાઈવ કોમેન્ટ્રી સાથે ગ્રહણની વૈજ્ઞાનિક પ્રક્રિયા સમજાવશે.
- કાંકરિયા લેકફ્રન્ટ અને સાબરમતી રિવરફ્રન્ટ: શહેરના ફોટોગ્રાફર્સ અને યુવાનો ખુલ્લા આકાશમાં ગ્રહણ નિહાળવા માટે રિવરફ્રન્ટ અને કાંકરિયા પર એકઠા થશે. પાણીમાં લાલ ચંદ્રનું પ્રતિબિંબ (Reflection) એક અદભુત ફોટોગ્રાફીની તક પૂરી પાડશે.
- અમદાવાદના મંદિરો બંધ: ઇસ્કોન મંદિર (ISKCON), કેમ્પ હનુમાન અને ભદ્રકાળી માતાના મંદિરોના દરવાજા સવારે 8:15 વાગ્યાથી જ દર્શનાર્થીઓ માટે બંધ કરી દેવામાં આવશે, જે રાત્રે ગ્રહણ પૂર્ણ થયા બાદ શુદ્ધિકરણ પ્રક્રિયા પછી જ ખુલશે.
B. વડોદરા: સંસ્કારી નગરીમાં વિજ્ઞાન અને પરંપરાનો સંગમ
વડોદરા શહેર કલા અને વિજ્ઞાન બંને માટે જાણીતું છે.
- સયાજીબાગ (કમાટીબાગ) પ્લેનેટેરિયમ: વડોદરા મહાનગરપાલિકા (VMC) સંચાલિત સરદાર પટેલ પ્લેનેટેરિયમ ખાતે વિશાળ સ્ક્રીન અને ટેલિસ્કોપની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે. એમ.એસ. યુનિવર્સિટી (MSU) ના ફિઝિક્સ વિભાગના વિદ્યાર્થીઓ અહીં વિશેષ માર્ગદર્શન પૂરું પાડશે.
- સુરસાગર તળાવ: વડોદરાના મધ્યમાં આવેલા સુરસાગર તળાવ ખાતે શિવજીની સુવર્ણ જડિત પ્રતિમાની પાછળથી ઉગતો લાલ ‘બ્લડ મૂન’ જોવા માટે શહેरीજનો ભારે ઉત્સુક છે.
આ બંને શહેરોની ભૌગોલિક સ્થિતિ અને આકાશની સ્વચ્છતા (Clear Sky Forecast) ને કારણે અહીંથી ગ્રહણનો નજારો રાજ્યના અન્ય ભાગો કરતા વધુ સ્પष्ट અને મોहક દેખાશે.
4. હોળી-ધૂળેટીના પર્વ પર ગ્રહણનો પ્રભાવ: એક દુર્લભ સંયોગ
આ વર્ષે 2026 માં ચંદ્રગ્રહણના કારણે હોળી અને ધૂળેટીના તહેવારોનું સમીકરણ સંપૂર્ણપણે બદલાઈ ગયું છે, જે જ્યોતિષીય દ્રષ્ટિએ અત્યંત દુર્લભ ઘટના માનવામાં આવે છે.
- હોળિકા દહન થઈ ચૂક્યું છે: ગઈકાલે એટલે કે 2 માર્ચ 2026ની સાંજે ભદ્રા કાળ વિનાના શુભ મુહૂર્તમાં દેશભરમાં હોળિકા દહન સંપન્ન થઈ ચૂક્યું છે.
- આજે 3 માર્ચે ગ્રહણ: સામાન્ય રીતે હોળિકા દહનના બીજે દિવસે જ રંગોનો તહેવાર ધૂળેટી ઉજવાય છે. પરંતુ આજે સવારથી જ સૂતક કાળ લાગુ થઈ રહ્યો હોવાથી, ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર સૂતક અને ગ્રહણના દિવસે રંગ ઉડાડવા, ઉल्लाસ મનાવવો કે એકબીજાને સ્પર્શ કરવો વર્જિત છે.
- ધૂળેટી 4 માર્ચે: આ ઐતિહાસિક સંયોગને કારણે રંગોનો તહેવાર ધૂળેટી આવતીકાલ 3 માર્ચને બદલે એક દિવસ વિલંબિત થઈને પરમ દિવસે, એટલે કે 4 માર્ચ 2026, બુધવારના રોજ દેશભરમાં ભવ્યતાથી ઉજવવામાં આવશે.
આવો સંયોગ દાયકાઓમાં એકાદ વાર જ બને છે જ્યારે ફાગણી પૂનમે જ પૂર્ણ ચંદ્રગ્રહણ રચાતું હોય.
5. પૌરાણિક કથા: રાહુ અને કેતુ શા માટે ચંદ્રને ગળે છે?
જ્યારે આપણે ચંદ્રગ્રહણ: 3 માર્ચે ગુજરાતમાં પૂર્ણ ચંદ્રગ્રહણ, અમદાવાદ-વડોદરામાં ખાસ દૃશ્ય ની ચર્ચા કરી રહ્યા છીએ, ત્યારે તેની પાછળની આપણી સનાતન ધર્મની પૌરાણિક કથાનો ઉલ્લેख કરવો પણ તેટલો જ રસપ્રદ છે.
શ્રીમદ્ ભાગવત પુરાણ અને વિષ્ણુ પુરાણ અનુસાર, સમુદ્ર મંથન વખતે જ્યારે અમૃત કુંભ બહાર આવ્યો, ત્યારે દેવો અને દાનવો વચ્ચે અમૃતપાન માટે યુદ્ધ શરૂ થયું. ભગવાન વિષ્ણુએ મોહિનીનું સ્વરૂપ ધારણ કર્યું અને દેવોને અમૃત પીવડાવવા લાગ્યા. આ સમયે ‘સ્વરભાનુ’ નામનો એક દાનવ દેવોનું રૂપ ધારણ કરીને સૂર્ય અને ચંદ્રની વચ્ચે બેસી ગયો અને તેણે અમૃત પી લીધું.
સૂર્યદેવ અને ચંદ્રદેવે આ દાનવને ઓળખી કાઢ્યો અને ભગવાન વિષ્ણુને જાણ કરી. ક્રોધિત થઈને ભગવાને પોતાના સુદર્શન ચક્રથી સ્વરભાનુનું માથું ધડથી અલગ કરી દીધું. પરંતુ અમૃત પીવાને કારણે તે મર્યો નહીં. તેનું માથું ‘રાહુ’ (Rahu) અને ધડ ‘કેતુ’ (Ketu) તરીકે ઓળખાયું.
માન્યતા છે કે સૂર્ય અને ચંદ્રએ તેની ચાડી ખાધી હોવાથી, રાહુ અને કેતુ બદલો લેવા માટે સમયાંતરે સૂર્ય અને ચંદ્રને ગળી જવાનો પ્રયાસ કરે છે. પરંતુ ગળું કપાયેલું હોવાથી ચંદ્ર ફરીથી બહાર આવી જાય છે. આ ઘટનાને આપણે સૂર્યગ્રહણ અને ચંદ્રગ્રહણ તરીકે ઓળખીએ છીએ. આ સમયે વાતાવરણમાં નકારાત્મક ઊર્જા ફેલાતી હોવાનું મનાય છે.
6. સૂતક કાળ અને ગ્રહણ દરમિયાન શું કરવું અને શું ન કરવું? (Do’s and Don’ts)
આપણી ભારતીય સંસ્કૃતિમાં ગ્રહણ કાળને અશુદ્ધ સમય માનવામાં આવે છે. આ સમયગાળા દરમિયાન વાતાવરણમાં બેક્ટેરिया અને વાયરસનો ઉપદ્રવ વધે છે તેવું આયુર્વેદ પણ માને છે. આજના દિવસે નીચે મુજબના નિયમોનું પાલન કરવું હિતાવહ છે:
શું ન કરવું (Don’ts):
- ભોજન અને રાંધવાનું ટાળો: સૂતક કાળ દરમિયાન નવું ભોજન રાંધવું જોઈએ નહીં અને તૈયાર ભોજન ખાવું પણ ન જોઈએ. (બીમાર, વૃદ્ધો, બાળકો અને ગર્ભવતી મહિલાઓ માટે આ નિયમમાં છૂટ છે).
- મૂર્તિ સ્પર્શ વર્જિત: ઘરમાં રહેલા મંદિરમાં ભગવાનની મૂર્તિઓ કે તસવીરોને સ્પર્શ ન કરવો. મંદિર પર પડદો ઢાંકી દેવો.
- ઊંઘવાનું ટાળો: ગ્રહણના મુખ્ય સમયગાળા દરમિયાન (સાંજે 06:35 થી રાત્રે 08:42 સુધી) ઊંઘવું જોઈએ નહીં.
- નવા કાર્યોની શરૂઆત: કોઈ પણ શુભ કાર્ય, સોદા, કે નવી ખરીદી આજના દિવસે ટાળવી જોઈએ. શારીરિક સંબંધો બાંધવા પર પણ શાસ્ત્રોમાં મનાઈ ફરમાવવામાં આવી છે.
શું કરવું (Do’s):
- તુલસી પત્રનો પ્રયોગ: સૂતક કાળ શરૂ થતા પહેલા જ ઘરમાં રહેલા પીવાના પાણી, દૂધ, દહીં, અને અથાણાંમાં તુલસીના પાન (Tulsi Leaves) અથવા દર્ભ (Darbha grass) નાખી દેવા. વિજ્ઞાન પણ સ્વીકારે છે કે તુલસીમાં એન્ટી-બેક્ટેરિયલ ગુણો હોય છે જે પાણી અને ખોરાકને દૂषित થતા અટકાવે છે.
- મંત્ર જાપ અને ધ્યાન: ગ્રહણના સમયે કરવામાં આવતો મંત્ર જાપ સામાન્ય દિવસો કરતા એક લાખ ગણો વધુ ફળદાયી માનવામાં આવે છે. મહામૃત્યુંજય મંત્ર, ગાયત્રી મંત્ર અથવા ઇષ્ટદેવના મંત્રોનો માનસિક જાપ કરવો.
- ગ્રહણ પછી સ્નાન અને દાન: રાત્રે 08:42 કલાકે ગ્રહણ પૂર્ણ થયા બાદ, આખા ઘરમાં ગંગાજળનો છંટકાવ કરવો. સ્નાન કર્યા બાદ નવા અને સ્વચ્છ વસ્ત્રો પહેરવા. ત્યારબાદ જરૂરિયાતમંદોને અનાજ, કાળા તલ, ગોળ, અને વસ્ત્રોનું દાન (Daan) કરવું અત્યંત પુણ્યદાયી છે.
7. ગર્ભવતી મહિલાઓ માટે ખાસ સાવચેતી અને માર્ગદર્શિકા (Guidelines for Pregnant Women)
ગ્રહણને લઈને સમાજમાં સૌથી વધુ ડર અને ચિંતા ગર્ભવતી મહિલાઓ (Pregnant Women) ના મનમાં જોવા મળે છે.
- પરંપરાગત માન્યતાઓ: વડીલો માને છે કે ગ્રહણના કિરણો ગર્ભમાં રહેલા શિશુ માટે હાનિકારક હોય છે. ગર્ભવતી મહિલાઓએ ગ્રહણના સમયે ઘરની બહાર ન નીકળવું જોઈએ. કોઈ પણ તીક્ષ્ણ વસ્તુ (જેમ કે ચાકુ, કાતર, સોય) નો ઉપયોગ ન કરવો જોઈએ, કારણ કે તેનાથી બાળકમાં શારીરિક ખામી આવી શકે છે.
- વૈજ્ઞાનિક અભિગમ: આધુનિક વિજ્ઞાન અને સ્ત્રી રોગ નિષ્ણાતો (Gynecologists) ના મતે, ચંદ્રગ્રહણ એક સંપૂર્ણપણે કુદરતી ઘટના છે અને તેનાથી ગર્ભસ્થ શિશુને કોઈ જ રેડિયેશન અથવા નુકસાન પહોંચતું નથી. મહિલાઓએ કોઈ પણ પ્રકારનો માનસિક તણાવ (Stress) લેવો જોઈએ નહીં.
- સુવર્ણ મધ્યમ (The Middle Path): જો તમારા પરિવારમાં આસ્થાઓનું પાલન થતું હોય, તો માનસિક શાંતિ માટે તમે ગ્રહણના બે કલાક દરમિયાન ઘરમાં આરામ કરી શકો છો, ઈશ્વરનું સ્મરણ કરી શકો છો અને હકારાત્મક પુસ્તકો વાંચી શકો છો. અંધશ્રદ્ધામાં આવીને ભૂખ્યા-તરસ્યા રહેવાની કે ગભરાવાની કોઈ જ જરૂર નથી.
8. ચંદ્રગ્રહણની 12 રાશિઓ પર અસર (Rashifal & Astrological Impact)
જ્યોતિષશાસ્ત્ર મુજબ આ પૂર્ણ ચંદ્રગ્રહણ કન્યા રાશિ અને ઉત્તરા ફાલ્ગુની નક્ષત્રમાં થવા જઈ રહ્યું છે. ચંદ્ર એ મનનો કારક ગ્રહ છે, તેથી તમામ રાશિના જાતકોના માનસिक સ્વાસ્થ્ય અને નિર્ણયો પર આ ગ્રહણની મોટી અસર જોવા મળશે.
જાણો તમારી રાશિ પર શું પ્રભાવ પડશે:
- મેષ (Aries): ગ્રહણ તમારા છઠ્ઠા ભાવમાં છે. શત્રુઓ પર વિજય મળશે. પરંતુ સ્વાસ્થ્ય અને ખર્ચ બાબતે સાવધાન રહેવું.
- વૃષભ (Taurus): વિદ્યાર્થીઓ માટે મિશ્ર ફળદાયી. શેરબજાર કે સટ્ટાકીય રોકાણો ટાળવા. સંતાન પક્ષે ચિંતા રહી શકે છે.
- મિથુન (Gemini): માતાના સ્વાસ્થ્યનું ધ્યાન રાખવું. જમીન-મકાનના નિર્ણયો અત્યારે મુલતવી રાખવા. માનસિક અશાંતિ રહી શકે છે.
- કર્ક (Cancer): ચંદ્ર તમારી રાશિનો સ્વામી છે. હિંમત અને પરાક્રમમાં વધારો થશે. ભાઈ-બહેન સાથેના સંબંધો સુધરશે. આ ગ્રહણ શુભ રહેશે.
- સિંહ (Leo): વાણી પર સંયમ રાખવો. આર્થિક લેવડ-દેવડમાં છેતરપિંડી થઈ શકે છે. પારિવારિક વિવાદોથી બચવું.
- કન્યા (Virgo): ગ્રહણ તમારી જ રાશિમાં લાગી રહ્યું છે. શારીરિક કષ્ટ, માનસિક તણાવ અને અકસ્માતનો ભય રહે. શિવ આરાધના કરવી શ્રેષ્ઠ છે.
- તુલા (Libra): ખર્ચમાં અચાનક વધારો થશે. વિદેશ યાત્રામાં વિઘ્નો આવી શકે છે. આંખોની તકલીફ થઈ શકે છે.
- વૃશ્ચિક (Scorpio): આ ગ્રહણ તમારા માટે અત્યંત શુભ છે. આવકના નવા સ્ત્રોત ઉભા થશે. અટકેલા નાણાં પરત મળશે.
- ધન (Sagittarius): નોકરી-વ્યવસાયમાં ઉતાર-ચઢાવ જોવા મળશે. ઉચ્ચ અધિકારીઓ સાથે વાદ-વિવાદ ટાળવો. ધીરજથી કામ લેવું.
- મકર (Capricorn): ભાગ્યનો સાથ થોડો ઓછો મળશે. પિતાના સ્વાસ્થ્યને લઈને ચિંતા રહી શકે છે. ધાર્મિક યાત્રાના યોગ છે.
- કુંભ (Aquarius): સ્વાસ્થ્ય પ્રત્યે અત્યંત સાવધાન રહેવાની જરૂર છે. વાહન ધીમે ચલાવવું. કોઈ પણ નવું રોકાણ હાલ પૂરતું ટાળવું.
- મીન (Pisces): દાંપત્ય જીવનમાં તણાવ આવી શકે છે. ભાગીદારીના વ્યવસાયમાં મતભેદ ઉભા થાય. ૐ નમઃ શિવાયનો જાપ લાભદાયી રહેશે.
(નોંધ: ગ્રહણની અશુભ અસરો ઘટાડવા માટે આવતીકાલે ચોખા, દૂધ, સફેદ વસ્ત્રો અથવા ચાંદીનું દાન કરવું ઉત્તમ છે.
9. સુરક્ષિત રીતે ચંદ્રગ્રહણ કેવી રીતે જોવું? (Photography & Viewing Tips)
સૂર્યગ્રહણથી વિપરીત, ચંદ્રગ્રહણ જોવા માટે આંખોને કોઈ નુકસાન થતું નથી.
- નરી આંખે સુરક્ષિત: તમે તમારા ઘરની અગાસી પરથી કોઈપણ ખાસ ચશ્મા (Solar glasses) વિના નરી આંखे આ બ્લડ મૂનનો નજારો માણી શકો છો.
- ટેલિસ્કોપ અને બાયનોક્યુલર: જો તમારી પાસે ટેલિસ્કોપ અથવા બાયનોક્યુલર (દૂરબીન) હોય, તો તમે ચંદ્રના ક્રેટર્સ (ખાડાઓ) અને પૃથ્વીના પડછાયાને ધીમે ધીમે આગળ વધતો સ્પષ્ટ જોઈ શકશો.
- સ્માર્ટફોન ફોટોગ્રાફી (Mobile Photography): આજના આધુનિક કેમેરા ફોનથી પણ તમે અદભુત તસવીરો લઈ શકો છો. તમારા ફોનને ‘પ્રો’ (Pro) અથવા ‘નાઇટ મોડ’ (Night Mode) માં સેટ કરો. ફોનને સ્થિર રાખવા માટે ટ્રાઇપોડ (Tripod) નો ઉપયોગ ફરજિયાત કરો. એક્સપોઝરને ઘટાડીને (ISO ઓછો રાખીને) તમે લાલ રંગને બરાબર કેપ્ચર કરી શકશો.
- DSLR ટિપ્સ: જો તમારી પાસે DSLR કેમેરો છે, તો 200mm અથવા 300mm નો ટેલિફોટો લેન્સ (Telephoto lens) વાપરો. અપરચર (Aperture) f/8 આસપાસ રાખો અને શટર સ્પીડ 1/125 સેકન્ડ સેટ કરો જેથી ચંદ્રની ડીટેલ્સ સારી રીતે આવે.
10. પર્યાવરણ અને પ્રાણીઓ પર ચંદ્રગ્રહણનો પ્રભાવ
માત્ર મનુષ્યો જ નહીં, પરંતુ પૃથ્વી પરના પ્રાણીઓ અને સમુદ્રી જીવો પર પણ પૂર્ણ ચંદ્રગ્રહણની ઊંડી અસર જોવા મળે છે.
- સમુદ્રમાં ભરતી-ઓટ (Tides): પૂર્ણિમાના દિવસે સમુદ્રમાં હાઈ ટાઈડ (મોટી ભરતી) આવે છે. ગ્રહણના સમયે ગુરુત્વાકર્ષણ બળ (Gravitational Pull) માં ફેરફાર થવાથી દરિયાના મોજાં વધુ ઉછળે છે. માછીમારોને આ સમયે ઊંડા સમુદ્રમાં ન જવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.
- પશુ-પક્ષીઓનો વર્તાવ: પ્રાણી સંગ્રહાલયો (Zoos) ના અભ્યાસો દર્શાવે છે કે ગ્રહણના અંધકાર સમયે પક્ષીઓ ગુંચવાઈ જાય છે અને પોતાના માળા તરફ પાછા ફરવા લાગે છે. શ્વાન (Dogs) અને અન્ય પ્રાણીઓમાં થોડી અસ્વસ્થતા અને બેચેની જોવા મળી શકે છે.
એક ઐતિહાસિક સ્મૃતિનો હિસ્સો બનો
અવકાશની આ અદભુત ડાન્સ કોરિયોગ્રાફી (Dance of the Cosmos) જોવા માટે આપણે સૌ અત્યંત નસીબદાર છીએ કે આવતીકાલનું આકાશ સાફ રહેવાની આગાહી છે.
જ્યારે આર્ટિકલનું શીર્ષક છે કે ચંદ્રગ્રહણ: 3 માર્ચે ગુજરાતમાં પૂર્ણ ચંદ્રગ્રહણ, અમદાવાદ-વડોદરામાં ખાસ દૃશ્ય, ત્યારે તે માત્ર એક ખગોળીય ઘટના પૂરતું સીમિત નથી રહેતું. તે વિજ્ઞાન, આસ્થા, પરંપરા અને કુદરતના સૌંદર્યનો એક અનોખો સંગમ બની જાય છે.
તમારા પરિવાર અને બાળકો સાથે મળીને આવતીકાલની આ સાંજને ઐતિહાસિક બનાવો. બાળકોને આ ખગોળીય ઘટના પાછળનું વિજ્ઞાન સમજાવો જેથી તેમનામાં વૈજ્ઞાનિક અભિગમ (Scientific Temperament) કેળવાય. સાવચેતી અને ધાર્મિક આસ્થાઓનું યોગ્ય સન્માન કરો, પરંતુ ડર કે અંધશ્રદ્ધાથી દૂર રહો.
તમારો કેમેરો તૈયાર રાખો અને ગુજરાતના આકાશમાં રચાનારા આ લાલ રંગના ઐતિહાસિક ‘બ્લડ મૂન’ ને તમારી સ્મૃતિઓમાં કાયમ માટે કેદ કરી લો.
ભાવેશ CTC News ના ફાઉન્ડર અને ઓનર છે. તેઓ એક પ્રતિભાશાળી અભિનેતા (Actor) હોવાની સાથે ડિજિટલ મીડિયાના નિષ્ણાત પણ છે. અભિનય ક્ષેત્રે સક્રિય હોવા છતાં, પત્રકારત્વ દ્વારા લોકો સુધી સાચી અને સચોટ માહિતી પહોંચાડવી એ તેમનું મુખ્ય લક્ષ્ય છે. ટેકનોલોજી, કલા અને સમાચારના સમન્વય દ્વારા તેઓ CTC News ને નવી ઊંચાઈએ લઈ જઈ રહ્યા છે