ગુજરાતની પવિત્ર ધરતી, જ્યાં ડગલે ને પગલે દેવોનો વાસ છે, ત્યાં અરવલ્લીની ગીરીમાળાઓમાં બિરાજમાન જગતજનની મા અંબાનું ધામ એટલે અંબાજી. લાખો શ્રદ્ધાળુઓનું આસ્થાનું કેન્દ્ર એવા શક્તિપીઠ અંબાજીમાં હવે શ્રદ્ધાનું એક નવું પ્રતીક ઉમેરાવા જઈ રહ્યું છે. અત્યાર સુધી આપણે ગબ્બર પરની અખંડ જ્યોત અને નિજ મંદિરના સુવર્ણ શિખરના દર્શન કરીને ધન્યતા અનુભવતા હતા, પરંતુ હવે અંબાજી જતા રસ્તામાં જ ભક્તિનો એક નવો અધ્યાય લખાવા જઈ રહ્યો છે. અંબાજી નજીક આવેલા કુદરતી સૌંદર્ય અને વળાંકોથી ભરેલા ત્રિશૂલિયા ઘાટ પર એક ઐતિહાસિક ઘટના આકાર લેવા જઈ રહી છે. આ સમાચાર સાંભળીને માઈભક્તોમાં આનંદનું ઘોડાપુર ઉમટ્યું છે. સમાચાર એ છે કે હવે ત્રિશૂલિયા ઘાટ પર સ્થાપિત થશે 600 કિલોનું દિવ્ય ત્રિશૂલ.
1. આસ્થાનો મહાસાગર: અંબાજી અને ત્રિશૂલિયા ઘાટનો સંબંધ
અંબાજી એ માત્ર એક મંદિર નથી, પણ તે ઉર્જાનું કેન્દ્ર છે. ભારતના 51 શક્તિપીઠોમાં અંબાજીનું સ્થાન અનન્ય છે કારણ કે અહીં માતાના હૃદયનો ભાગ પડ્યો હોવાની માન્યતા છે. જ્યારે ભક્તો દાંતાથી અંબાજી તરફ જાય છે, ત્યારે રસ્તામાં એક ઘાટ આવે છે, જે તેના તીવ્ર વળાંકો અને પ્રાકૃતિક સૌંદર્ય માટે જાણીતો છે. આ ઘાટ એટલે ‘ત્રિશૂલિયા ઘાટ’. નામમાં જ ‘ત્રિશૂલ’ શબ્દ સમાયેલો છે, જે દર્શાવે છે કે આ જગ્યાનો સંબંધ શિવ અને શક્તિના આયુધ સાથે સદીઓથી રહેલો છે.
ઘણા સમયથી ભક્તો અને સ્થાનિક લોકોની એવી લાગણી હતી કે ત્રિશૂલિયા ઘાટ પર એવું કોઈ ભવ્ય પ્રતીક હોવું જોઈએ જે આ સ્થળના નામને સાર્થક કરે અને આવતા-જતા યાત્રાળુઓને દિવ્યતાનો અહેસાસ કરાવે. આખરે તે સમય પાકી ગયો છે. વહીવટી તંત્ર અને મંદિર ટ્રસ્ટના સહયોગથી, દાતાઓના પ્રવાહથી અને શ્રદ્ધાળુઓના આશીર્વાદથી હવે ત્રિશૂલિયા ઘાટ પર સ્થાપિત થશે 600 કિલોનું દિવ્ય ત્રિશૂલ. આ નિર્ણય બાદ સમગ્ર ઉત્તર ગુજરાતમાં “બોલ માડી અંબે, જય જય અંબે” ના નાદ ગુંજી ઉઠ્યા છે.
2. 600 કિલોનું ત્રિશૂલ: માત્ર વજન નહીં, ભવ્યતાની ઓળખ
જ્યારે આપણે કહીએ છીએ કે 600 કિલોનું ત્રિશૂલ, ત્યારે તેની કલ્પના કરવી પણ રોમાંચક બની જાય છે. આ કોઈ સાધારણ ત્રિશૂલ નથી. તે પંચધાતુ અથવા મજબૂત મિશ્ર ધાતુઓમાંથી બનાવવામાં આવી રહ્યું છે જેથી તે સદીઓ સુધી તાઢ, તડકો અને વરસાદ સહન કરીને પણ અડીખમ ઊભું રહી શકે.
ડિઝાઇન અને કદ: આ ત્રિશૂલની ઊંચાઈ અને પહોળાઈ એવી રાખવામાં આવશે કે દૂરથી આવતા વાહનચાલકો અને પદયાત્રીઓને તેના દર્શન થઈ શકે. ત્રિશૂલની ડિઝાઇનમાં શાસ્ત્રોક્ત વિગતોનું ધ્યાન રાખવામાં આવ્યું છે. તેના ત્રણ અણીદાર ભાગો (જે સત્વ, રજ અને તમ ગુણના પ્રતીક છે) અત્યંત કલાત્મક રીતે કંડારવામાં આવ્યા છે. તેની નીચે ડમરુ પણ હોઈ શકે છે, જે શિવ તત્વની હાજરી સૂચવે છે.
નિર્માણ પ્રક્રિયા: આ ત્રિશૂલનું નિર્માણ કાર્ય કુશળ કારીગરો દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે. ધાતુને ઓગાળવાથી લઈને તેને ઢાળવા સુધીની પ્રક્રિયામાં મહિનાઓનો સમય લાગ્યો છે. કારીગરોએ ઉપવાસ અને શુદ્ધતા સાથે આ કામ કર્યું છે કારણ કે તેમના માટે આ માત્ર એક ઓર્ડર નથી, પણ માતાજીની સેવા છે. 600 કિલો વજન ધરાવતું આ ત્રિશૂલ જ્યારે ત્રિશૂલિયા ઘાટ પર સ્થાપિત થશે, ત્યારે તે ભૌતિક વિજ્ઞાન અને આધ્યાત્મિક શ્રદ્ધાનો અદભૂત સંગમ બની રહેશે.
3. શા માટે ત્રિશૂલિયા ઘાટ પર જ સ્થાપના?
આ પ્રશ્ન સ્વાભાવિક છે કે ગબ્બર કે નિજ મંદિરને બદલે ત્રિશૂલિયા ઘાટની પસંદગી કેમ કરવામાં આવી? આની પાછળ ઐતિહાસિક, ભૌગોલિક અને સુરક્ષાના કારણો છે.
નામની સાર્થકતા: આ ઘાટનું નામ જ ‘ત્રિશૂલિયા’ છે. લોકવાયકા મુજબ, અહીંના પહાડોનો આકાર ત્રિશૂલ જેવો છે અથવા અહીં ભૂતકાળમાં કોઈ સિદ્ધ સાધુએ ત્રિશૂલ સ્થાપિત કર્યું હતું. હવે જ્યારે ત્રિશૂલિયા ઘાટ પર સ્થાપિત થશે 600 કિલોનું દિવ્ય ત્રિશૂલ, ત્યારે આ સ્થળના નામનો સાચો અર્થ પ્રગટ થશે.
યાત્રાળુઓની સુરક્ષા અને આસ્થા: ભૂતકાળમાં ત્રિશૂલિયા ઘાટ તેના અકસ્માતો માટે કુખ્યાત હતો. તીવ્ર વળાંકો અને ઊંડી ખાઈઓના કારણે અહીં વારંવાર દુર્ઘટનાઓ સર્જાતી હતી. જોકે, સરકારે હવે અહીં રોડ પહોળા કરીને અને પ્રોટેક્શન વોલ બનાવીને તેને સુરક્ષિત બનાવ્યો છે. પરંતુ લોકોની શ્રદ્ધા છે કે આ ત્રિશૂલની સ્થાપના બાદ માતાજી અને મહાદેવ સ્વયં અહીંથી પસાર થતા ભક્તોની રક્ષા કરશે. આ ત્રિશૂલ એક ‘રક્ષા કવચ’ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે.
પ્રવેશ દ્વાર તરીકેનું મહત્વ: ત્રિશૂલિયા ઘાટ એ અંબાજીમાં પ્રવેશવાનું મુખ્ય દ્વાર જેવું છે. જેવો યાત્રાળુ આ ઘાટમાં પ્રવેશે છે, તેને અંબાજી નજીક હોવાનો અહેસાસ થાય છે. અહીં આ વિશાળ ત્રિશૂલ જોઈને ભક્તોનું મન પ્રફુલ્લિત થઈ જશે અને તેમનો થાક ઉતરી જશે.
4. સ્થાપના વિધિ અને મહોત્સવની તૈયારીઓ
કોઈ પણ ધાર્મિક પ્રતીકની સ્થાપના શાસ્ત્રોક્ત વિધિ વગર અધૂરી છે. જ્યારે ત્રિશૂલિયા ઘાટ પર સ્થાપિત થશે 600 કિલોનું દિવ્ય ત્રિશૂલ, ત્યારે ત્યાં એક લઘુ કુંભ મેળા જેવો માહોલ સર્જાશે.
પ્રાણ પ્રતિષ્ઠા: વેદિક મંત્રોચ્ચાર સાથે ભૂદેવો દ્વારા આ ત્રિશૂલનું પૂજન કરવામાં આવશે. ગંગાજળ અને નર્મદાના નીરથી તેનો અભિષેક કરવામાં આવશે. રાજ્યના અગ્રણી સંતો-મહંતો, રાજકીય અગ્રણીઓ અને અંબાજી મંદિર ટ્રસ્ટના ટ્રસ્ટીઓ આ પ્રસંગે હાજર રહેશે.
શોભાયાત્રા: શક્યતા છે કે સ્થાપના પહેલા આ ત્રિશૂલની ભવ્ય શોભાયાત્રા કાઢવામાં આવે. બેન્ડ-વાજા, ઢોલ-નગારા અને હાથી-ઘોડા સાથે આ યાત્રા નીકળશે, જેમાં હજારો ભક્તો જોડાશે. આસપાસના આદિવાસી સમાજના લોકો પોતાની પરંપરાગત શૈલીમાં નૃત્ય કરીને માતાજીને વધાવશે. આ દ્રશ્ય અદ્વિતીય હશે.
5. શક્તિ અને શિવનું અદભૂત મિલન
હિન્દુ ધર્મમાં શક્તિ (પાર્વતી/અંબા) અને શિવ (મહાદેવ) એકબીજાના પૂરક છે. અંબાજી એ શક્તિપીઠ છે, પરંતુ ત્યાં શિવ તત્વ પણ હંમેશા હાજર રહે છે. કોટેશ્વર મહાદેવ હોય કે કુંભારિયાના દેરા, અંબાજીની આસપાસ શિવમંદિરો આવેલા છે. ત્રિશૂલ એ ભગવાન શિવનું મુખ્ય અસ્ત્ર છે, પણ તે માતા દુર્ગા/અંબાના હાથમાં પણ શોભે છે. જ્યારે મહિષાસુરનો વધ કરવાનો હતો, ત્યારે ભગવાન શિવે પોતાનું ત્રિશૂલ દેવીને આપ્યું હતું. આમ, ત્રિશૂલિયા ઘાટ પરનું આ ત્રિશૂલ એ દર્શાવશે કે અહીં શિવ અને શક્તિ એકરૂપ છે. ભક્તો માટે આ માત્ર લોખંડ કે પીતળનું સ્ટ્રક્ચર નથી, પણ સાક્ષાત દિવ્ય ચેતનાનું સ્વરૂપ છે.
6. અંબાજી પ્રવાસન ક્ષેત્રમાં નવું સીમાચિહ્ન (Landmark)
ગુજરાત સરકાર અંબાજીને એક વર્લ્ડ ક્લાસ પિલ્ગ્રીમેજ સેન્ટર (યાત્રાધામ) તરીકે વિકસાવી રહી છે. ગબ્બર પર લાઈટ એન્ડ સાઉન્ડ શો, 51 શક્તિપીઠ પરિક્રમા અને હવે આ નવું ત્રિશૂલ. જ્યારે ત્રિશૂલિયા ઘાટ પર સ્થાપિત થશે 600 કિલોનું દિવ્ય ત્રિશૂલ, ત્યારે તે પ્રવાસીઓ માટે એક નવું આકર્ષણનું કેન્દ્ર (Selfie Point/Photography Point) બની જશે.
- લોકો અહીં ઉભા રહીને ફોટા પડાવશે.
- સોશિયલ મીડિયા દ્વારા અંબાજીની ખ્યાતિ દેશ-વિદેશમાં વધશે.
- આસપાસ નાની દુકાનો અને સ્ટોલ શરૂ થવાથી સ્થાનિક લોકોને રોજગારી મળશે.
આ ત્રિશૂલ માત્ર ધાર્મિક પ્રતીક નહીં, પણ અંબાજીની ઓળખ (Identity) બની જશે. જેમ સ્ટેચ્યુ ઓફ યુનિટી કેવડિયાની ઓળખ છે, તેમ આ ત્રિશૂલ ત્રિશૂલિયા ઘાટની ઓળખ બનશે.
7. ભાદરવી પૂનમ અને પદયાત્રીઓનો ઉત્સાહ
અંબાજીમાં સૌથી મોટો મેળો ભાદરવી પૂનમે ભરાય છે. લાખો લોકો પગપાળા ચાલીને માના દર્શને આવે છે. આ પદયાત્રીઓ માટે ત્રિશૂલિયા ઘાટ ચઢવો એ કસોટી સમાન હોય છે. થાક, તડકો અને ચઢાણ તેમને પરસેવે રેબઝેબ કરી દે છે. કલ્પના કરો કે, થાકેલો પદયાત્રી જ્યારે ઘાટ પર પહોંચે અને તેને સામે 600 કિલોનું વિશાળ, ચમકતું, ધજા-પતાકા સાથેનું ત્રિશૂલ દેખાય, તો તેના શરીરમાં નવો જોમ આવી જશે. તેને લાગશે કે “મા મારી સામે જ છે.” આ ત્રિશૂલ પદયાત્રીઓ માટે ઉર્જાનો સ્ત્રોત બનશે. સંઘો અહીં વિસામો લેશે, ધજા ચડાવશે અને ગરબા રમશે.
8. દાતાઓ અને સમાજનું યોગદાન
આવા ભવ્ય કાર્યો સરકારના એકલા પ્રયાસથી નથી થતા, તેમાં લોકભાગીદારી ખૂબ મોટી હોય છે. સમાચાર મુજબ, આ ત્રિશૂલના નિર્માણ માટે ઘણા ગુપ્ત દાતાઓએ ખુલ્લા મને દાન આપ્યું છે. કોઈએ ધાતુ આપી છે, તો કોઈએ મજૂરી ખર્ચ ઉઠાવ્યો છે. ગુજરાતની પ્રજા હંમેશા ધાર્મિક કાર્યોમાં અગ્રેસર રહે છે. આ ઘટના સાબિત કરે છે કે સનાતન ધર્મમાં શ્રદ્ધા કેટલી અતૂટ છે. લોકો પોતાની મહેનતની કમાણીમાંથી આવું ભવ્ય નિર્માણ કરે છે, તે જ મોટી વાત છે.
9. એન્જિનિયરિંગ અને સ્થાપત્ય કળાનો નમૂનો
600 કિલો વજન ધરાવતા ત્રિશૂલને પહાડી વિસ્તારમાં સ્થાપિત કરવું એ એન્જિનિયરિંગની દ્રષ્ટિએ પણ એક પડકાર છે.
- પાયો (Foundation): આટલા વજનદાર સ્ટ્રક્ચરને પવન, વાવાઝોડા અને ભૂકંપ સામે ટકાવી રાખવા માટે તેનો પાયો ખૂબ ઊંડો અને મજબૂત બનાવવો પડશે. કોંક્રિટ અને સ્ટીલનો ઉપયોગ કરીને બેઝ તૈયાર કરવામાં આવશે.
- ક્રેનનો ઉપયોગ: આ ત્રિશૂલને સ્થાપિત કરવા માટે મોટી હાઈડ્રોલિક ક્રેન્સનો ઉપયોગ કરવો પડશે. ઘાટના વળાંકો પર ક્રેન લઈ જવી અને ત્રિશૂલને ઊભું કરવું એ કુશળતાનું કામ છે.
- લાઈટિંગ: રાત્રે પણ આ ત્રિશૂલ દેખાય તે માટે તેની આસપાસ વિશેષ ફોકસ લાઈટ્સ (Focus Lights) અથવા એલઈડી (LED) લાઈટ્સ લગાવવામાં આવશે, જેથી રાત્રે ત્રિશૂલિયા ઘાટનો નજારો સ્વર્ગ જેવો લાગે.
10. સ્થાનિક આદિવાસી સંસ્કૃતિ સાથે જોડાણ
અંબાજી અને તેની આસપાસનો વિસ્તાર આદિવાસી બાहुल્ય ધરાવે છે. આદિવાસી સમાજ પ્રકૃતિ અને શક્તિનો પૂજક છે. તેમના માટે ત્રિશૂલ એ રક્ષા અને શક્તિનું પ્રતીક છે. આ સ્થાપનામાં સ્થાનિક લોકોનો ઉત્સાહ સૌથી વધુ છે. તેઓ માને છે કે આ ત્રિશૂલ તેમના વિસ્તારની રક્ષા કરશે અને સમૃદ્ધિ લાવશે. મંદિર ટ્રસ્ટે પણ સ્થાનિકોની લાગણીઓને ધ્યાનમાં રાખીને આ નિર્ણય લીધો છે.
11. સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થયેલો ઉત્સાહ
જેવા આ સમાચાર આવ્યા કે ત્રિશૂલિયા ઘાટ પર સ્થાપિત થશે 600 કિલોનું દિવ્ય ત્રિશૂલ, સોશિયલ મીડિયા પર માઈભક્તોએ પોસ્ટ્સનો વરસાદ કરી દીધો. વોટ્સએપ સ્ટેટસ, ફેસબુક રીલ્સ અને ઈન્સ્ટાગ્રામ પર “જય અંબે” ના નાદ સાથે લોકો આ સમાચાર શેર કરી રહ્યા છે. લોકો કહી રહ્યા છે કે, “હવે અંબાજી જવાનો આનંદ બમણો થઈ જશે.” યુવાનોમાં સેલ્ફી લેવાનો ક્રેઝ અત્યારથી જ જોવા મળી રહ્યો છે. આ ડિજિટલ યુગમાં ધર્મ અને ટેકનોલોજીનો આ સમન્વય અનોખો છે.
12. સુરક્ષા અને વ્યવસ્થાપન
આ ત્રિશૂલ સ્થાપિત થયા પછી ત્યાં ભીડ વધવાની શક્યતા છે. લોકો ત્યાં ઉભા રહીને દર્શન કરવા કે ફોટા પાડવા વાહનો પાર્ક કરશે. આથી, પોલીસ અને વહીવટી તંત્ર માટે ટ્રાફિક મેનેજમેન્ટ એક મુદ્દો બની શકે છે.
- ત્રિશૂલની આસપાસ રેલિંગ લગાવવામાં આવશે જેથી કોઈ ત્રિશૂલને નુકસાન ન પહોંચાડે.
- સીસીટીવી કેમેરાથી આખા વિસ્તાર પર નજર રાખવામાં આવશે.
- વાહનો માટે અલગ પાર્કિંગ ઝોન બનાવવાની પણ વિચારણા થઈ શકે છે જેથી હાઈવે પર ટ્રાફિક જામ ન થાય.
13. આધ્યાત્મિક સંદેશ: ત્રણ ગુણો પર વિજય
ત્રિશૂલના ત્રણ શૂળ એ સત્વ, રજ અને તમ – આ ત્રણ ગુણોનું પ્રતીક છે. આધ્યાત્મિક રીતે, આ ત્રિશૂલ આપણને સંદેશ આપે છે કે જો આપણે મોક્ષ અથવા માતાજીની કૃપા મેળવવી હોય, તો આપણે આ ત્રણેય ગુણોની ઉપર ઉઠવું પડશે. તે ભૂતકાળ, વર્તમાન અને ભવિષ્યનું પણ પ્રતીક છે. ત્રિશૂલિયા ઘાટ પરથી પસાર થતી વખતે, આ ત્રિશૂલ ભક્તોને યાદ અપાવશે કે સંસારના કષ્ટો (દૈહિક, દૈવિક અને ભૌતિક તાપ) નો નાશ કરનાર માત્ર પરમાત્મા છે.
14. ગુજરાતના અન્ય ધાર્મિક સ્થળો માટે પ્રેરણા
અંબાજીમાં લેવાયેલો આ નિર્ણય ગુજરાતના અન્ય યાત્રાધામો માટે પણ પ્રેરણારૂપ બની શકે છે. સોમનાથ, દ્વારકા, પાવાગઢ અને ચોટીલા જેવા સ્થળોએ પણ આવા ભવ્ય પ્રતીકો સ્થાપિત કરીને ભક્તોની શ્રદ્ધા વધારી શકાય છે. પાવાગઢમાં જે રીતે મંદિરનું નવીનીકરણ થયું અને ધજા ચડી, તે જ રીતે અંબાજીમાં આ ત્રિશૂલ એક નવું સીમાચિહ્ન બનશે.
15. શ્રદ્ધાનું નવું સરનામું
અંતમાં, 17 જાન્યુઆરી 2026 ના રોજ અંબાજી જતા દરેક ભક્તના મનમાં એક જ વાત રમી રહી છે કે ક્યારે આ ત્રિશૂલ સ્થાપિત થાય અને ક્યારે તેના દર્શન થાય. ત્રિશૂલિયા ઘાટ પર સ્થાપિત થશે 600 કિલોનું દિવ્ય ત્રિશૂલ એ માત્ર એક સમાચાર નથી, પણ એક ઉત્સવ છે.
આ ત્રિશૂલ આવનારી પેઢીઓને આપણી સંસ્કૃતિ, આપણી શ્રદ્ધા અને આપણી કળાની યાદ અપાવતું રહેશે. તે અડીખમ ઉભું રહીને સાબિત કરશે કે સમય બદલાય છે, પણ આસ્થા અચળ રહે છે. જ્યારે સૂર્યના કિરણો આ 600 કિલોના વિશાળ ત્રિશૂલ પર પડશે અને તે ચમકી ઉઠશે, ત્યારે તે દ્રશ્ય જોનાર દરેક વ્યક્તિના મુખમાંથી આપોઆપ સરી પડશે – “યા દેવી સર્વભૂતેષુ શક્તિ રૂપેણ સંસ્થિતા.”
અંબાજી ધામનો મહિમા અપરંપાર છે અને આ ત્રિશૂલ તેના મુકુટમાં એક મોરપિંછ સમાન બની રહેશે. ચાલો આપણે સૌ આ પવિત્ર કાર્યના સાક્ષી બનીએ અને મા અંબાના ચરણોમાં પ્રાર્થના કરીએ કે આ ત્રિશૂલ સૌનું કલ્યાણ કરે અને ગુજરાત પર માતાજીના આશીર્વાદ સદાય વરસતા રહે.
બોલ માડી અંબે… જય જય અંબે!