ડોલરના સપના પર ફરી વળ્યું પાણી?
નમસ્કાર મિત્રો! આજે તારીખ ૧૧ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ છે. ભારતના લાખો યુવાનો, ખાસ કરીને એન્જિનિયરો અને વિદ્યાર્થીઓ માટે આજની સવાર એક ખરાબ સમાચાર લઈને આવી છે. વર્ષોથી જેની આશંકા સેવાઈ રહી હતી, તે આખરે બની ગયું છે. અમેરિકાની સરકાર, જે હવે સંપૂર્ણપણે ‘અમેરિકા ફર્સ્ટ’ (America First) ની નીતિ પર ચાલી રહી છે, તેણે યુએસ કોંગ્રેસમાં એક એવું બિલ રજૂ કર્યું છે જે ભારતીયો માટે US H-1B Visa Shock સમાન છે.
આપણે સૌ જાણીએ છીએ કે H-1B વિઝા એ અમેરિકામાં કામ કરવા માંગતા ભારતીય પ્રોફેશનલ્સ માટે લાઈફલાઈન છે. દર વર્ષે હજારો ભારતીયો આ વિઝાના આધારે અમેરિકા જાય છે અને ત્યાંની ટેક ઈન્ડસ્ટ્રીમાં મોટું યોગદાન આપે છે. પરંતુ, આજે રજૂ થયેલા નવા બિલમાં જે જોગવાઈઓ છે, તે વાંચીને સિલિકોન વેલીથી લઈને બેંગ્લોર અને હૈદરાબાદ સુધી હડકંપ મચી ગયો છે.
શું અમેરિકા હવે ભારતીયોને ઈચ્છતું નથી? શું પગાર ધોરણ (Minimum Wage) એટલું વધારી દેવામાં આવ્યું છે કે ફ્રેશર્સ માટે અમેરિકા જવું અશક્ય બની જશે? અને જે લોકો ત્યાં ગ્રીન કાર્ડની રાહ જોઈ રહ્યા છે તેમનું શું?
ભાગ ૧: શું છે નવું બિલ? – ઝટકાની પહેલી ઝલક (The Bill Explained)
વોશિંગ્ટન ડી.સી.માં રજૂ થયેલા આ બિલનું નામ “H-1B and L-1 Visa Reform Act of 2026” (સંભવિત નામ) આપવામાં આવ્યું છે. આ બિલનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય અમેરિકન નાગરિકોની નોકરીઓ બચાવવાનો છે, પણ તેની સીધી અસર ભારતીય કંપનીઓ અને કામદારો પર પડી છે.
મુખ્ય જોગવાઈઓ જે ચિંતાજનક છે:
- લઘુત્તમ પગારમાં જંગી વધારો (Wage Level Hike): આ બિલની સૌથી ખતરનાક જોગવાઈ પગાર વધારાની છે. અત્યાર સુધી જે H-1B Visa ધારકોને વાર્ષિક $૬૦,૦૦૦ થી $૮૦,૦૦૦ ના પેકેજ પર રાખવામાં આવતા હતા, હવે કંપનીઓએ તેમને લઘુત્તમ $૧,૧૦,૦૦૦ (અંદાજે ૧.૩૦ લાખ ડોલર) આપવા પડશે.
- આનો અર્થ એ થયો કે કોઈ પણ અમેરિકન કંપની હવે સસ્તા ભારતીય એન્જિનિયરને હાયર કરી શકશે નહીં.
- જો કંપનીએ આટલો પગાર આપવો જ પડે, તો તે સ્થાનિક અમેરિકનને જ નોકરી પર રાખવાનું પસંદ કરશે.
- લોટરી સિસ્ટમ નાબૂદ? અત્યાર સુધી H-1B વિઝા માટે લોટરી સિસ્ટમ હતી, જેમાં નસીબ હોય તેને વિઝા મળતા હતા. નવા બિલમાં પ્રસ્તાવ છે કે વિઝા હવે ‘પગાર આધારિત’ (Salary Based) અપાશે. એટલે કે જે કંપની સૌથી વધુ પગાર ઓફર કરશે, તેને પહેલા વિઝા મળશે. આનાથી TCS, Infosys જેવી ભારતીય કંપનીઓ જે મધ્યમ પગાર પર કર્મચારીઓ મોકલે છે, તે સ્પર્ધામાંથી બહાર થઈ જશે.
- ડિગ્રીની કડક વ્યાખ્યા: માત્ર કોમ્પ્યુટર સાયન્સની ડિગ્રી હોવી પૂરતી નથી. જે જોબ પ્રોફાઇલ છે, તેને અનુરૂપ જ ચોક્કસ ડિગ્રી હોવી જોઈશે. આનાથી મિકેનિકલ કે ઇલેક્ટ્રિકલ એન્જિનિયરો જે કોડિંગ શીખીને આઈટીમાં જતા હતા, તેમના માટે રસ્તા બંધ થઈ જશે.
ભાગ ૨: ભારતીયો જ કેમ નિશાન પર? (Why Indians are Targeted?)
આંકડા જોઈએ તો ખ્યાલ આવે છે કે આ US H-1B Visa Shock શા માટે ખાસ કરીને ભારત માટે છે.
- અમેરિકા દર વર્ષે ૮૫,૦૦૦ H-1B વિઝા આપે છે.
- તેમાંથી લગભગ ૭૦% થી ૭૫% વિઝા ભારતીય નાગરિકોને મળે છે.
- ચીન બીજા નંબરે છે, પણ તેનો હિસ્સો માત્ર ૧૦-૧૨% છે.
અમેરિકન રાજકારણમાં એક વર્ગ એવો છે જે માને છે કે ભારતીય આઈટી કંપનીઓ (જેને તેઓ ‘બોડી શોપ્સ’ કહે છે) અમેરિકન સિસ્ટમનો દુરુપયોગ કરે છે અને સસ્તા મજૂરો લાવીને અમેરિકનોની નોકરીઓ છીનવી લે છે. ૨૦૨૬ માં ત્યાંની સરકાર પર સ્થાનિક રોજગારી વધારવાનું દબાણ છે, અને તેનું સરળ નિશાન Indian IT Professionals બન્યા છે.
ભાગ ૩: પગાર વધારો – આર્થિક ગણિત અને નોકરીઓનું જોખમ
ચાલો સમજીએ કે Wage Level Hike (પગાર વધારો) કઈ રીતે ભારતીય કંપનીઓની કમર તોડી નાખશે.
આઉટસોર્સિંગ મોડેલ પર પ્રહાર:
ભારતીય આઈટી કંપનીઓનું બિઝનેસ મોડેલ ‘આર્બિટ્રેજ’ (Arbitrage) પર ચાલે છે. એટલે કે અમેરિકામાં કામ સસ્તું કરીને આપવું.
- ઉદાહરણ તરીકે: એક અમેરિકન એન્જિનિયર $૧,૨૦,૦૦૦ લે છે, જ્યારે ભારતીય એન્જિનિયર $૭૫,૦૦૦ માં તે જ કામ કરે છે.
- નવા બિલ મુજબ, જો ભારતીયને પણ $૧,૨૦,૦૦૦ આપવા પડે, તો કંપનીને કોઈ ફાયદો રહેતો નથી.
- પરિણામે, કંપનીઓ અમેરિકામાં ભારતીયોને મોકલવાનું બંધ કરશે અથવા ઓછું કરી દેશે.
આનાથી HCL, Wipro, Infosys જેવી કંપનીઓના નફા પર ગંભીર અસર પડશે અને તેઓ અમેરિકામાં સ્થાનિક ભરતી (Local Hiring) વધારવા મજબૂર થશે, જેમાં ભારતીયો માટે કોઈ સ્થાન નહીં હોય.
ભાગ ૪: વિદ્યાર્થીઓનું ભવિષ્ય ધૂંધળું – F-1 થી H-1B નો રસ્તો બંધ?
સૌથી વધુ ચિંતાજનક સ્થિતિ અત્યારે અમેરિકામાં ભણતા ભારતીય વિદ્યાર્થીઓની છે. લાખો રૂપિયાની લોન લઈને, માતા-પિતાની જીવનભરની મૂડી દાવ પર લગાવીને જે વિદ્યાર્થીઓ અમેરિકા ગયા છે, તેમના માટે આ US Immigration Bill કાળના કોળિયા સમાન છે.
OPT અને STEM Extension પર ખતરો:
વિદ્યાર્થીઓ F-1 વિઝા પર ભણે છે અને પછી OPT (Optional Practical Training) દ્વારા કામ કરે છે, આ દરમિયાન તેઓ H-1B માટે અરજી કરે છે.
- જો H-1B નો પગાર ધોરણ વધી જાય, તો ફ્રેશર તરીકે કોઈ કંપની તેમને $૧,૦૦,૦૦૦ નો પગાર આપવા તૈયાર નહીં થાય.
- પરિણામે, ડિગ્રી પૂરી થયા પછી તેમને નોકરી નહીં મળે અને તેમણે ભારત પરત ફરવું પડશે.
- આ સ્થિતિમાં તેમની શૈક્ષણિક લોન (Education Loan) કેવી રીતે ભરપાઈ થશે? આ પ્રશ્ન હજારો પરિવારોની ઊંઘ હરામ કરી રહ્યો છે.
ભાગ ૫: ગ્રીન કાર્ડ બેકલોગ – ‘વેઈટિંગ ફોર ગોદો’ (Green Card Nightmare)
જો તમને એમ લાગતું હોય કે જે લોકો પહેલેથી અમેરિકામાં છે તેઓ સુરક્ષિત છે, તો તમે ખોટા છો. આ US H-1B Visa Shock ની અસર ગ્રીન કાર્ડની પ્રક્રિયા પર પણ પડશે.
દશકોનું વેટિંગ:
ભારતીયો માટે એમ્પ્લોયમેન્ટ બેઝ્ડ ગ્રીન કાર્ડ (EB-2, EB-3) નું વેટિંગ પિરિયડ અત્યારે ૧૦૦ વર્ષથી પણ વધુ હોવાનું કહેવાય છે.
- આ બિલમાં મેરિટ બેઝ્ડ સિસ્ટમની વાત છે, પણ તે ક્યારે લાગુ થશે તે નક્કી નથી.
- જો H-1B એક્સટેન્શનના નિયમો કડક કરવામાં આવે, તો જે લોકો ૧૦-૧૫ વર્ષથી અમેરિકામાં છે અને ગ્રીન કાર્ડની રાહ જોઈ રહ્યા છે, તેમના વિઝા રિન્યુ નહીં થાય તો તેમણે પણ ભારત પાછા આવવું પડશે.
- આને કારણે ઘણા પરિવારો અમેરિકામાં ઘર અને સંપત્તિ છોડીને આવવા મજબૂર થઈ શકે છે.
ભાગ ૬: H-4 EAD – જીવનસાથીની નોકરી પર તલવાર?
H-1B વિઝા ધારકોના જીવનસાથી (મોટાભાગે પત્નીઓ) H-4 વિઝા પર હોય છે. ઓબામા શાસનકાળમાં તેમને કામ કરવાની છૂટ (H-4 EAD) મળી હતી. પરંતુ આ નવા ખરડામાં અને વર્તમાન પ્રશાસનની નીતિઓમાં H-4 EAD ને રદ કરવાની ચર્ચા પણ સામેલ છે.
- જો H-4 EAD રદ થાય, તો હજારો ભારતીય મહિલાઓએ નોકરી છોડવી પડશે.
- અમેરિકામાં એક વ્યક્તિના પગાર પર ઘર ચલાવવું મુશ્કેલ છે. ડબલ ઇન્કમ બંધ થવાથી ઘણા પરિવારો આર્થિક સંકડામણમાં આવી જશે.
- આ સામાજિક રીતે પણ એક મોટો ફટકો છે, કારણ કે ઘણી ઉચ્ચ શિક્ષિત મહિલાઓ માત્ર ગૃહિણી બનીને રહી જશે.
ભાગ ૭: આઈટી કંપનીઓની પ્રતિક્રિયા – પ્લાન B શું છે?
આ સમાચાર પછી ભારતીય શેરબજારમાં આઈટી શેરોમાં કડાકો બોલી ગયો છે. જોકે, Indian IT Professionals ની ભરતી કરતી કંપનીઓ હવે ‘પ્લાન બી’ પર કામ કરી રહી છે.
નિયર-શોર (Near-shore) સેન્ટર્સ:
કંપનીઓ હવે અમેરિકાને બદલે કેનેડા અને મેક્સિકોમાં ઓફિસ ખોલી રહી છે.
- કેનેડાની વિઝા પોલિસી ઉદાર છે.
- કર્મચારીઓને કેનેડા રાખીને અમેરિકાના ક્લાયન્ટ્સનું કામ કરવામાં આવે છે.
- આ ઉપરાંત, ભારતમાં ગ્લોબલ કેપેબિલિટી સેન્ટર્સ (GCC) નો વ્યાપ વધારવામાં આવી રહ્યો છે જેથી અમેરિકામાં માણસો મોકલવાની જરૂર જ ન પડે.
ભાગ ૮: ‘રિવર્સ બ્રેઈન ડ્રેઈન’ – શું ભારતને ફાયદો થશે?
દરેક મુસીબતમાં એક તક હોય છે. શું આ US H-1B Visa Shock ભારત માટે આશીર્વાદરૂપ બની શકે? ઘણા નિષ્ણાતો માને છે કે જો અમેરિકા દરવાજા બંધ કરશે, તો પ્રતિભાશાળી લોકો ભારત પરત ફરશે.
- GIFT City અને બેંગ્લોર: જે એન્જિનિયરો અમેરિકા નથી જઈ શકતા, તેઓ હવે ભારતમાં જ સ્ટાર્ટઅપ શરૂ કરશે અથવા અહીંની મલ્ટીનેશનલ કંપનીઓમાં જોડાશે.
- ૨૦૨૬ માં ભારતનું ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઘણું મજબૂત છે. જો આ ‘બ્રેઈન પાવર’ દેશમાં જ રહેશે, તો ભારતની ટેકનોલોજીકલ પ્રગતિ અનેકગણી વધી જશે.
- આને ‘રિવર્સ બ્રેઈન ડ્રેઈન’ (Reverse Brain Drain) કહેવાય છે, જે લાંબા ગાળે ભારતની અર્થવ્યવસ્થાને ફાયદો કરાવશે.
ભાગ ૯: રાજકીય પૃષ્ઠભૂમિ – ‘અમેરિકા ફર્સ્ટ’ નો એજન્ડા
આ બિલને સમજવા માટે ૨૦૨૬ ના અમેરિકન રાજકારણને સમજવું જરૂરી છે.
- ત્યાંની સરકાર પર સ્થાનિક મતદારોનું દબાણ છે. મોંઘવારી અને બેરોજગારીના મુદ્દે સરકાર ઘેરાયેલી છે.
- ઇમિગ્રન્ટ્સ (બહારના લોકો) ને નોકરીઓ મળવી એ ત્યાં એક સંવેદનશીલ રાજકીય મુદ્દો છે.
- આ બિલ પસાર કરીને સરકાર એવો સંદેશ આપવા માંગે છે કે તેઓ પોતાના નાગરિકોના હિતોનું રક્ષણ કરી રહ્યા છે, ભલે તેના માટે વૈશ્વિક પ્રતિભાઓને રોકવી પડે.
ભાગ ૧૦: હવે વિકલ્પો શું? – કેનેડા, યુરોપ કે ઓસ્ટ્રેલિયા?
જો અમેરિકાના દરવાજા બંધ થઈ રહ્યા છે, તો ભારતીય પ્રોફેશનલ્સ પાસે બીજા કયા રસ્તા છે?
- કેનેડા: અત્યાર સુધી કેનેડા ફેવરિટ હતું, પણ ત્યાં પણ હાઉસિંગ ક્રાઈસિસ અને હેલ્થકેરના પ્રશ્નોને કારણે ઇમિગ્રેશન પોલિસી થોડી કડક બની છે. છતાં અમેરિકા કરતા ત્યાં જવું સરળ છે.
- જર્મની અને યુરોપ: જર્મનીએ તાજેતરમાં ‘ઓપોર્ચ્યુનિટી કાર્ડ’ લોન્ચ કર્યું છે. યુરોપમાં આઈટી પ્રોફેશનલ્સની ભારે અછત છે. અંગ્રેજી ભાષી પ્રોફેશનલ્સ માટે હવે જર્મની, નેધરલેન્ડ અને આયર્લેન્ડ સારા વિકલ્પો બની રહ્યા છે.
- ઓસ્ટ્રેલિયા: ઓસ્ટ્રેલિયા પણ કુશળ કામદારોને આવકારી રહ્યું છે, પણ ત્યાંની પ્રક્રિયા ખર્ચાળ છે.
ભારતીય યુવાનોએ હવે માત્ર American Dream પર નિર્ભર રહેવાને બદલે ‘ગ્લોબલ કરિયર’ વિશે વિચારવું પડશે.
ભાગ ૧૧: કાનૂની લડાઈ – શું બિલ અટકશે?
હજુ આ એક બિલ (Bill) છે, કાયદો (Act) નથી બન્યો. અમેરિકામાં પણ ઘણી મોટી ટેક કંપનીઓ (Google, Microsoft, Facebook) આ બિલનો વિરોધ કરશે.
- આ કંપનીઓના CEO મોટાભાગે ભારતીય મૂળના છે.
- સિલિકોન વેલીનું અર્થતંત્ર વિદેશી પ્રતિભાઓ પર નભેલું છે.
- શક્ય છે કે લોબિંગ દ્વારા આ બિલમાં સુધારા કરવામાં આવે અથવા તેને કોર્ટમાં પડકારવામાં આવે. પરંતુ અનિશ્ચિતતાનું વાતાવરણ તો ઊભું થઈ જ ગયું છે.
ભાગ ૧૨: નિષ્કર્ષ – સપના તૂટ્યા નથી, રસ્તા બદલાયા છે
અંતમાં, ૧૧ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ ના આ સમાચાર Indian IT Professionals અને વિદ્યાર્થીઓ માટે નિરાશાજનક ચોક્કસ છે, પણ તે અંત નથી.
US H-1B Visa Shock એ આપણને શીખવે છે કે કોઈ એક દેશ કે એક વિઝા પર આપણું ભવિષ્ય નિર્ભર ન હોવું જોઈએ. કૌશલ્ય (Skill) હશે તો દુનિયાના કોઈ પણ ખૂણે કદર થશે.
જે વિદ્યાર્થીઓ અમેરિકા જવાની તૈયારી કરી રહ્યા છે, તેમણે હવે બે વાર વિચારવું પડશે અને પ્લાન બી તૈયાર રાખવો પડશે. જેઓ ત્યાં છે, તેમણે કાનૂની સલાહ લઈને આગળ વધવું પડશે.
આપણે આશા રાખીએ કે ભારત સરકાર કૂટદ્વારી ચેનલો દ્વારા અમેરિકા પર દબાણ લાવે અને ભારતીય પ્રોફેશનલ્સના હિતોનું રક્ષણ કરે. પરંતુ ત્યાં સુધી, આ ‘અમેરિકન ડ્રીમ’ માં આવેલું વાવાઝોડું અનેક સપનાઓને વેરવિખેર કરી શકે છે.