Women in Politics: વિશ્વના માત્ર 16 દેશોમાં જ મહિલા રાષ્ટ્રપતિ, જાણો વૈશ્વિક રાજકારણમાં નારી શક્તિની અસલી સ્થિતિ

વીસમી સદીથી લઈને અત્યાર સુધી માનવજાતે ટેકનોલોજી અને વિજ્ઞાનમાં અભૂતપૂર્વ પ્રગતિ કરી છે, પરંતુ જ્યારે વાત સત્તાના સર્વોચ્ચ શિખર એટલે કે રાષ્ટ્રપતિ કે વડાપ્રધાન પદની આવે છે, ત્યારે સ્ત્રીઓની સંખ્યા આજે પણ આંગળીના વેઢે ગણી શકાય તેટલી જ છે. Women in Politics ના તાજેતરના ડેટા મુજબ, વિશ્વના 190 થી વધુ દેશોમાંથી માત્ર 16 દેશો એવા છે જેમનું સુકાન મહિલા રાષ્ટ્રપતિના હાથમાં છે.

આ આંકડો દર્શાવે છે કે વૈશ્વિક સ્તરે આપણે સમાનતાના દાવા ભલે ગમે તેટલા કરીએ, પરંતુ વાસ્તવિક સત્તા હજુ પણ પુરુષપ્રધાન માનસિકતાના પ્રભુત્વ હેઠળ છે. આજના આ લેખમાં આપણે Women in Politics ના વિવિધ પાસાઓ, મહિલા નેતૃત્વ ધરાવતા દેશો અને ભારતમાં મહિલાઓની રાજકીય સ્થિતિ વિશે ઊંડાણપૂર્વક વિશ્લેષણ કરીશું.

વિશ્વના કયા 16 દેશોમાં મહિલા રાષ્ટ્રપતિ છે?

વર્તમાન સમયમાં વિશ્વના વિવિધ ખંડોમાં મહિલાઓ સર્વોચ્ચ પદ સંભાળી રહી છે. યુરોપ અને લેટિન અમેરિકાના કેટલાક દેશોએ આ દિશામાં પ્રશંસનીય કામ કર્યું છે. Women in Politics માં પ્રમુખ સ્થાન ધરાવતા દેશોમાં ભારત (દ્રૌપદી મુર્મુ), ઇથોપિયા (સાહલે-વર્ક ઝેવડે), હંગેરી (કેટાલિન નોવાક), અને ગ્રીસ (કેટેરીના સાકેલારોપૌલો) જેવા દેશોનો સમાવેશ થાય છે.

આ 16 દેશોમાં મહિલાઓનું નેતૃત્વ એ સાબિત કરે છે કે સ્ત્રીઓ જટિલ ભૌગોલિક અને રાજકીય પરિસ્થિતિઓમાં પણ મજબૂત નિર્ણય લેવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. જોકે, આ આંકડો વૈશ્વિક વસ્તીના પ્રમાણમાં અત્યંત ઓછો છે.

રાજકારણમાં મહિલાઓની ઓછી ભાગીદારીના કારણો

શા માટે Women in Politics ની સંખ્યા વધતી નથી? તેના પાછળ અનેક સામાજિક અને આર્થિક પરિબળો જવાબદાર છે:

1. પિતૃસત્તાક માનસિકતા: આજે પણ ઘણા સમાજોમાં એવી માન્યતા છે કે નેતૃત્વ અને રક્ષણની જવાબદારી માત્ર પુરુષોની છે.
2. પારિવારિક જવાબદારીઓ: ઘરકામ અને બાળકોના ઉછેરની પ્રાથમિક જવાબદારી સ્ત્રીઓ પર હોવાથી તેઓ પૂર્ણકાલીન રાજકારણ માટે સમય ફાળવી શકતી નથી.
3. નાણાકીય પડકારો: ચૂંટણી લડવા માટે મોટા પાયે ફંડની જરૂર હોય છે, અને મોટાભાગે સ્ત્રીઓ પાસે પુરુષો જેટલા આર્થિક સંસાધનો હોતા નથી.
4. હિંસા અને ટ્રોલિંગ: રાજકારણમાં આવતી મહિલાઓને ઘણીવાર ચારિત્ર્ય હનન અને સોશિયલ મીડિયા પર ગંદા ટ્રોલિંગનો સામનો કરવો પડે છે, જે તેમને પાછળ રાખે છે.

વૈશ્વિક સંસદોમાં મહિલાઓનું પ્રતિનિધિત્વ

માત્ર રાષ્ટ્રપતિ પદ જ નહીં, પણ સંસદમાં પણ મહિલાઓની સંખ્યા ચિંતાજનક છે. ઇન્ટર-પાર્લામેન્ટરી યુનિયન (IPU) ના રિપોર્ટ મુજબ, વૈશ્વિક સ્તરે સંસદના સભ્યોમાં મહિલાઓની ટકાવારી માત્ર 26.5% છે. Women in Politics ના કિસ્સામાં રવાન્ડા, ક્યુબા અને નિકારાગુઆ જેવા દેશોએ અનોખો દાખલો બેસાડ્યો છે, જ્યાં સંસદમાં 50% થી વધુ મહિલાઓ છે.

આની સરખામણીએ વિકસિત દેશો ગણાતા અમેરિકા કે યુરોપના ઘણા દેશો હજુ પણ 30-40% ની આસપાસ અટવાયેલા છે. આ બાબત સૂચવે છે કે વિકાસ અને રાજકીય સમાનતા વચ્ચે હંમેશા સીધો સંબંધ હોવો જરૂરી નથી.

ભારતીય રાજકારણમાં મહિલાઓની સ્થિતિ

ભારત માટે ગૌરવની વાત છે કે આપણી પાસે બીજા મહિલા રાષ્ટ્રપતિ તરીકે દ્રૌપદી મુર્મુ છે. જોકે, ભારતીય સંસદ (લોકસભા) માં મહિલાઓની સંખ્યા હજુ પણ 15% ની આસપાસ છે. Women in Politics ને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ભારત સરકારે તાજેતરમાં ‘નારી શક્તિ વંદન અધિનિયમ’ પસાર કર્યો છે, જે હેઠળ લોકસભા અને વિધાનસભામાં 33% બેઠકો મહિલાઓ માટે અનામત રાખવામાં આવશે.

સ્થાનિક સ્વરાજ્યની સંસ્થાઓ (પંચાયત અને નગરપાલિકા) માં ભારતે અગાઉથી જ 50% અનામત અમલી બનાવ્યું છે, જેનાથી ગ્રામીણ સ્તરે લાખો મહિલા સરપંચો તૈયાર થઈ છે. આ પાયાનું નેતૃત્વ ભવિષ્યમાં રાજ્ય અને કેન્દ્ર સ્તરે Women in Politics ના ચહેરા બદલશે.

મહિલા નેતૃત્વથી દેશને થતા ફાયદા

અભ્યાસો દર્શાવે છે કે જે દેશો કે રાજ્યોમાં મહિલાઓ નેતૃત્વ કરે છે, ત્યાં શિક્ષણ, આરોગ્ય અને બાળ કલ્યાણના ક્ષેત્રોમાં વધુ સારું કામ થાય છે. Women in Politics માત્ર પદ પૂરતું સીમિત નથી, પરંતુ તેઓ વધુ સંવેદનશીલ અને સર્વસમાવેશક નીતિઓ બનાવે છે. કોરોના મહામારી દરમિયાન ન્યુઝીલેન્ડ (જેસિંડા આર્ડર્ન) અને જર્મની (એન્જેલા મર્કેલ) જેવા દેશોના મહિલા નેતાઓએ જે રીતે મેનેજમેન્ટ કર્યું, તેની વિશ્વભરમાં પ્રશંસા થઈ હતી.

સ્ત્રીઓ જ્યારે સત્તામાં હોય છે, ત્યારે ભ્રષ્ટાચારના દરમાં પણ ઘટાડો જોવા મળે છે અને કુદરતી સંસાધનોના સંરક્ષણ પ્રત્યે વધુ જાગૃતિ જોવા મળે છે.

ભવિષ્યની દિશા: 16 થી 60 સુધી કેવી રીતે પહોંચવું?

વિશ્વના માત્ર 16 દેશોમાં મહિલા રાષ્ટ્રપતિ હોવું એ લાલબત્તી સમાન છે. જો આપણે ખરેખર સમાનતા ઈચ્છીએ છીએ, તો નીચે મુજબના ફેરફારો કરવા પડશે:

• શાળાઓમાં જ છોકરીઓને લીડરશિપની તાલીમ આપવી.
• રાજકીય પક્ષોએ સ્વેચ્છાએ મહિલાઓને વધુ ટિકિટ આપવી.
• મહિલાઓ માટે રાજકારણમાં સલામત વાતાવરણ પૂરું પાડવું.
• ‘કોટા’ અથવા અનામત પદ્ધતિનો અમલ કરવો જેથી શરૂઆતમાં તેમને પ્લેટફોર્મ મળે.

Women in Politics ના આંકડાઓ ત્યારે જ બદલાશે જ્યારે સમાજ સ્ત્રીઓને માત્ર મતદાર તરીકે નહીં પણ મજબૂત નેતા તરીકે સ્વીકારશે.

વૈશ્વિક રાજકારણમાં મહિલાઓની યાત્રા સંઘર્ષપૂર્ણ રહી છે. વિશ્વના માત્ર 16 દેશોમાં મહિલા રાષ્ટ્રપતિ હોવું એ દર્શાવે છે કે હજુ ઘણું કરવાનું બાકી છે. પરંતુ ભારતમાં મહિલા અનામત બિલ જેવા પગલાં અને વિશ્વભરમાં વધતી જાગૃતિ આશા જગાવે છે. Women in Politics માત્ર સ્ત્રીઓના અધિકારની વાત નથી, પણ તે સમગ્ર માનવતાના સંતુલિત વિકાસ માટે અનિવાર્ય છે. આપણે આશા રાખીએ કે આગામી દાયકામાં આ આંકડો 16 થી વધીને બહુમતી સુધી પહોંચશે.

Women in Politics (FAQs):

Bhavesh Beldar

ભાવેશ CTC News ના ફાઉન્ડર અને ઓનર છે. તેઓ એક પ્રતિભાશાળી અભિનેતા (Actor) હોવાની સાથે ડિજિટલ મીડિયાના નિષ્ણાત પણ છે. અભિનય ક્ષેત્રે સક્રિય હોવા છતાં, પત્રકારત્વ દ્વારા લોકો સુધી સાચી અને સચોટ માહિતી પહોંચાડવી એ તેમનું મુખ્ય લક્ષ્ય છે. ટેકનોલોજી, કલા અને સમાચારના સમન્વય દ્વારા તેઓ CTC News ને નવી ઊંચાઈએ લઈ જઈ રહ્યા છે