આજના આધુનિક યુગમાં સુંદરતા અને યુવાની ટકાવી રાખવાનો ક્રેઝ લોકોમાં ગાંડપણની હદ સુધી પહોંચી ગયો છે. ચહેરા પરની કરચલીઓ છુપાવવા અને વધતી ઉંમરને રોકવા માટે લોકો હજારો અને લાખો રૂપિયા ખર્ચવા તૈયાર છે. બજારમાં મળતી એન્ટી-એજિંગ ક્રીમ, દવાઓ અને સપ્લીમેન્ટ્સનો ઉદ્યોગ અબજો ડોલરનો થઈ ગયો છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે તમારી સુંદરતા વધારવાનો દાવો કરતી આ પ્રોડક્ટ્સ પાછળ કઈ કાળી હકીકત છુપાયેલી છે? શું તમે કલ્પના કરી શકો છો કે તમારી જુવાન દેખાવાની ઘેલછા એક નિર્દોષ પ્રાણીના નરસંહારનું કારણ બની રહી છે?
તાજેતરમાં આવેલા એક ચોંકાવનારા વૈજ્ઞાનિક અહેવાલે સમગ્ર વિશ્વને હચમચાવી દીધું છે. આ રિપોર્ટમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે એન્ટી-એજિંગ દવાઓ અને પરંપરાગત ચીની દવાઓની માંગ પૂરી કરવા માટે દર વર્ષે વિશ્વભરમાં અંદાજે 60 લાખ (6 મિલિયન) ગધેડાઓની નિર્દયતાથી હત્યા કરવામાં આવે છે. આ આંકડો માત્ર એક સંખ્યા નથી, પરંતુ માનવતા પર લાગેલું એક કલંક છે. આ બ્લોગમાં આપણે આ ભયાનક ઉદ્યોગ, તેના કારણો અને તેના વૈશ્વિક પરિણામો વિશે ઊંડાણપૂર્વક ચર્ચા કરીશું.
ઈજિયાઓ (Ejiao): સૌંદર્યના નામે લોહીનો વેપાર
આ સમગ્ર વિવાદના મૂળમાં એક ચીની શબ્દ છે – ‘ઈજિયાઓ’ (Ejiao). સામાન્ય માણસ માટે આ શબ્દ નવો હોઈ શકે છે, પરંતુ ગ્લોબલ કોસ્મેટિક્સ અને ફાર્માસ્યુટિકલ માર્કેટમાં આ નામ સોના કરતાં પણ મોંઘું માનવામાં આવે છે. ઈજિયાઓ એ એક પ્રકારનું જિલેટીન છે જે ગધેડાના ચામડાને ઉકાળીને બનાવવામાં આવે છે.
ચીનની પરંપરાગત દવા પદ્ધતિ (Traditional Chinese Medicine – TCM) માં ઈજિયાઓનું મહત્વ સદીઓ જૂનું છે. પ્રાચીન સમયમાં, આ દવા માત્ર શાહી પરિવારો અને સમ્રાટો માટે જ ઉપલબ્ધ હતી. એવું માનવામાં આવતું હતું કે ગધેડાના ચામડામાંથી બનતું આ જિલેટીન રક્ત પરિભ્રમણ સુધારે છે, એનિમિયા (લોહીની ઉણપ) દૂર કરે છે, પ્રજનન ક્ષમતા વધારે છે અને સૌથી મહત્વનું – તે વૃદ્ધત્વને અટકાવે છે.
આજકાલના માર્કેટિંગના જમાનામાં આ જૂની માન્યતાને ફરીથી પેકેજ કરીને વેચવામાં આવી રહી છે. ઈજિયાઓનો ઉપયોગ હવે ફેસ ક્રીમ, પાવડર, નાસ્તા અને પીણાંમાં પણ થઈ રહ્યો છે. તેને ‘યુવાનીનું અમૃત’ ગણાવીને વેચવામાં આવે છે. પરિણામે, તેની માંગ એટલી વધી ગઈ છે કે ચીનમાં ગધેડાઓની સંખ્યા લગભગ ખતમ થઈ ગઈ છે અને હવે વિશ્વભરના ગધેડાઓ પર સંકટ તોળાઈ રહ્યું છે.
આંકડાઓની ભયાનક રમત: માંગ અને પુરવઠાનું અસંતુલન
ધ ડોન્કી સેન્ચ્યુરી (The Donkey Sanctuary) નામની આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાના રિપોર્ટ મુજબ, ઈજિયાઓ ઉદ્યોગને ટકાવી રાખવા માટે દર વર્ષે અંદાજે 48 થી 60 લાખ ગધેડાના ચામડાની જરૂર પડે છે. જોકે, વાસ્તવિકતા એ છે કે આટલા મોટા પાયે ગધેડાઓનું ઉત્પાદન શક્ય નથી.
ગધેડો એ ડુક્કર કે મરઘી જેવું પ્રાણી નથી કે જેનું બ્રીડિંગ (સંવર્ધન) ઝડપથી કરી શકાય. માદા ગધેડો (જેને જેની કહેવાય છે) ગર્ભધારણ કર્યા પછી બચ્ચાને જન્મ આપવામાં એક વર્ષથી વધુ સમય લે છે. વળી, તેમના બચ્ચાને મોટા થવામાં પણ સમય લાગે છે. આ જૈવિક મર્યાદાને કારણે, ગધેડાઓની વસ્તીમાં થતો વધારો અત્યંત ધીમો છે.
ચીનમાં 1990ના દાયકામાં 1.1 કરોડ ગધેડા હતા, જે ઘટીને હવે માત્ર 20-30 લાખ રહી ગયા છે. પોતાના દેશમાં ગધેડા ખતમ થઈ જતાં, ચીની કંપનીઓએ હવે આફ્રિકા, દક્ષિણ અમેરિકા અને એશિયાના દેશો તરફ નજર દોડાવી છે. આ દેશોમાંથી ગધેડાઓના ચામડાની આયાત કરવા માટે મોટા પાયે કતલખાનાઓ ખોલવામાં આવ્યા છે.
આફ્રિકામાં હાહાકાર: ગરીબોની આજીવિકા પર તરાપ
આ એન્ટી-એજિંગ દવાની ભૂખ સૌથી વધુ આફ્રિકન દેશોને ભરખી રહી છે. કેન્યા, ઇથોપિયા, નાઇજીરીયા અને ઘાના જેવા દેશોમાં ગધેડા એ માત્ર પ્રાણી નથી, પરંતુ ગ્રામીણ અર્થતંત્રની કરોડરજ્જુ છે. ત્યાંના ગરીબ ખેડૂતો અને ખાસ કરીને મહિલાઓ માટે ગધેડો એ તેમનું ટ્રેક્ટર, તેમની ટ્રક અને તેમનું પાણીનું ટેન્કર છે.
પાણી લાવવા, ખેતપેદાશોને બજાર સુધી પહોંચાડવા અને મુસાફરી કરવા માટે ગધેડાનો ઉપયોગ થાય છે. પરંતુ ઈજિયાઓની માંગ વધતાં ગધેડાના ભાવ આસમાને પહોંચ્યા છે. જે ગધેડો પહેલા નજીવી કિંમતે મળતો હતો, તે હવે સોનાના ભાવે વેચાય છે. આ પરિસ્થિતિએ બે ગંભીર સમસ્યાઓ ઊભી કરી છે:
- ચોરી અને અપહરણ: ગરીબ ખેડૂતો રાત્રે સૂતા હોય ત્યારે તેમના ગધેડા ચોરી લેવામાં આવે છે. બીજા દિવસે સવારે ખેડૂતને માત્ર લોહીના ડાઘ અને ચામડું ઉતારેલા મૃતદેહો મળે છે. દાણચોરો માત્ર ચામડું લઈ જાય છે અને માંસ ત્યાં જ સડવા માટે છોડી દે છે. આ દ્રશ્યો અત્યંત હ્રદયદ્રાવક હોય છે.
- મહિલાઓ અને બાળકો પર અસર: જ્યારે કોઈ પરિવાર ગધેડો ગુમાવે છે, ત્યારે તેની સૌથી ખરાબ અસર ઘરની મહિલાઓ અને બાળકો પર પડે છે. જે પાણી ગધેડો લાવતો હતો, તે હવે મહિલાઓએ માથે ઊંચકીને કિલોમીટરો સુધી ચાલીને લાવવું પડે છે. બાળકોને શાળા છોડીને કામમાં જોડાવું પડે છે. આમ, એક સુંદર દેખાવાની ક્રીમ હજારો કિલોમીટર દૂર કોઈ બાળકના ભવિષ્યને કચડી રહી છે.
કતલખાનાઓની ક્રૂરતા: માનવતા મરી પરવારી છે
આ સમગ્ર વેપારમાં પ્રાણી કલ્યાણના કોઈ નિયમોનું પાલન થતું નથી. રિપોર્ટ્સ અને અંડરકવર તપાસમાં બહાર આવ્યું છે કે ગધેડાઓને અત્યંત ક્રૂર રીતે મારવામાં આવે છે. તેમને એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યાએ લઈ જવા માટે ટ્રકોમાં ખીચોખીચ ભરવામાં આવે છે. સેંકડો કિલોમીટરની મુસાફરી દરમિયાન તેમને ખાવાનું કે પાણી આપવામાં આવતું નથી. ઘણા ગધેડાઓ તો કતલખાને પહોંચતા પહેલા જ ભૂખ, તરસ અને ઈજાઓથી મૃત્યુ પામે છે.
કતલખાનાઓમાં તેમને બેભાન કર્યા વગર જ તેમના પર હુમલો કરવામાં આવે છે. ઘણીવાર તો પ્રાણી જીવતું હોય ત્યારે જ તેનું ચામડું ઉતારવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરી દેવામાં આવે છે. ઈજિયાઓ મેળવવા માટેની આ પ્રક્રિયા એટલી ઘાતકી છે કે તે જોઈને કોઈ પણ કઠણ હૃદયના માણસનું કાળજું પણ કંપી ઉઠે.
શું વિજ્ઞાન ઈજિયાઓના દાવાઓને સમર્થન આપે છે?
સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે શું ખરેખર ગધેડાના ચામડામાંથી બનતું આ જિલેટીન તમને યુવાન બનાવી શકે છે? આધુનિક વિજ્ઞાન આ બાબતે શું કહે છે?
વૈજ્ઞાનિક દ્રષ્ટિકોણથી જોઈએ તો, ઈજિયાઓ મુખ્યત્વે ‘કોલેજન’ (Collagen) છે. કોલેજન એ એક પ્રકારનું પ્રોટીન છે જે આપણા શરીરની ત્વચા, હાડકાં અને સ્નાયુઓમાં હોય છે. એન્ટી-એજિંગ ઉદ્યોગ એવો દાવો કરે છે કે કોલેજન ખાવાથી ત્વચા ટાઈટ રહે છે અને કરચલીઓ પડતી નથી.
જોકે, મેડિકલ સાયન્સ કહે છે કે જ્યારે આપણે કોલેજન ખાઈએ છીએ (પછી ભલે તે ગધેડાના ચામડાનું હોય કે અન્ય કોઈ સ્ત્રોતનું), ત્યારે આપણું પાચનતંત્ર તેને એમિનો એસિડમાં તોડી નાખે છે. શરીર આ એમિનો એસિડનો ઉપયોગ જરૂરિયાત મુજબ ગમે ત્યાં કરી શકે છે. એવું જરૂરી નથી કે તમે ખાધેલું કોલેજન સીધું તમારા ચહેરાની ત્વચામાં જ જશે.
ઘણા નિષ્ણાતો માને છે કે ઈજિયાઓના ફાયદાઓ ‘પ્લેસબો ઇફેક્ટ’ (Placebo Effect) થી વિશેષ કશું નથી. એટલે કે, લોકો માને છે કે તે મોંઘું છે અને પરંપરાગત છે, તેથી તે કામ કરતું હશે. પરંતુ 60 લાખ જીવોની હત્યાને યોગ્ય ઠેરવવા માટે કોઈ પણ મજબૂત ક્લિનિકલ ટ્રાયલ કે ડેટા ઉપલબ્ધ નથી. આ માત્ર એક અંધશ્રદ્ધા અને માર્કેટિંગ ગિમિક છે જેણે એક વિશાળ ઉદ્યોગનું રૂપ ધારણ કર્યું છે.
ભારતની સ્થિતિ: આપણે ક્યાં ઊભા છીએ?
તમને કદાચ થતું હશે કે આ સમસ્યા તો ચીન અને આફ્રિકાની છે, આપણે શું લેવાદેવા? પરંતુ સાવધાન! ભારતમાં પણ ગધેડાઓની સંખ્યામાં ચોંકાવનારો ઘટાડો નોંધાયો છે. ભારતની પશુધન ગણતરી (Livestock Census) ના આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો ખ્યાલ આવશે કે છેલ્લા એક દાયકામાં ભારતમાં ગધેડાઓની વસ્તીમાં 61% થી વધુનો ઘટાડો થયો છે.
આ ઘટાડો સામાન્ય નથી. ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર, આંધ્ર પ્રદેશ અને રાજસ્થાન જેવા રાજ્યોમાં ગધેડાઓની સંખ્યા ઓછી થઈ રહી છે. ગેરકાયદેસર રીતે ગધેડાઓની કતલ અને તેમના ચામડાની દાણચોરીની શંકાઓ ભારતમાં પણ પ્રબળ બની રહી છે. ઘણીવાર ‘મીટ ટ્રેડ’ (માંસના વેપાર) ના નામે ગધેડાઓને મારવામાં આવે છે, પરંતુ અસલી ઉદ્દેશ્ય તેમનું ચામડું મેળવીને ચીન કે અન્ય દેશોમાં નિકાસ કરવાનો હોય છે.
આપણા દેશમાં ગધેડાને ઘણીવાર અવગણવામાં આવે છે અથવા મજાકનું પાત્ર બનાવવામાં આવે છે, પરંતુ ગ્રામીણ ભારત અને ઈંટોના ભઠ્ઠા ઉદ્યોગમાં તેમનું યોગદાન અમૂલ્ય છે. જો આ રીતે જ તેમની વસ્તી ઘટતી રહી, તો ભારતમાં ગધેડા લુપ્ત થવાના આરે આવી જશે.
બાયોસિક્યોરિટી અને રોગચાળાનો ભય
કોવિડ-19 પછી આપણે શીખ્યા છીએ કે પ્રાણીઓમાંથી માણસોમાં ફેલાતા રોગો (Zoonotic Diseases) કેટલા ખતરનાક હોઈ શકે છે. ગધેડાના ચામડાનો આ વૈશ્વિક વેપાર રોગો ફેલાવવાનું એક મોટું જોખમ પણ ધરાવે છે.
જ્યારે લાખો ગધેડાઓને કોઈ પણ જાતની સ્વાસ્થ્ય તપાસ વગર એક દેશથી બીજા દેશમાં ગેરકાયદેસર રીતે લઈ જવામાં આવે છે, ત્યારે તેમની સાથે એન્થ્રેક્સ, ટેટાનસ અને ઈક્વાઈન ઈન્ફલ્યુએન્ઝા જેવા રોગો પણ મુસાફરી કરે છે. ગંદકીથી ખદબદતા કતલખાનાઓ અને ચામડાની પ્રોસેસિંગ ફેક્ટરીઓ નવા વાયરસ માટેનું પ્રજનન સ્થળ બની શકે છે. આ માત્ર પ્રાણીઓ માટે જ નહીં, પરંતુ માનવ સ્વાસ્થ્ય માટે પણ એક ટિકિંગ ટાઈમ બોમ્બ છે.
ઓનલાઇન માર્કેટ અને સોશિયલ મીડિયાની ભૂમિકા
ચોંકાવનારી વાત એ છે કે આ લોહિયાળ વેપારને વેગ આપવામાં ઓનલાઇન પ્લેટફોર્મ્સ અને સોશિયલ મીડિયાનો મોટો હાથ છે. ઈજિયાઓ પ્રોડક્ટ્સ એમેઝોન, ઈ-બે અને અન્ય ઈ-કોમર્સ સાઇટ્સ પર સરળતાથી ઉપલબ્ધ છે. સોશિયલ મીડિયા પર ઇન્ફ્લુએન્સર્સ આ પ્રોડક્ટ્સના વખાણ કરતા થાકતા નથી, પરંતુ તેઓ તેના મૂળ વિશે જાણતા નથી અથવા જાણવા માંગતા નથી.
ગેરકાયદેસર વેપારીઓ પણ ફેસબુક અને વોટ્સએપ ગ્રુપ્સનો ઉપયોગ કરીને ગધેડાના ચામડાની ખરીદી અને વેચાણ કરે છે. આ એક સંગઠિત અપરાધ (Organized Crime) બની ગયો છે જેની તુલના ડ્રગ્સ કે હથિયારોની દાણચોરી સાથે કરી શકાય છે.
શું કોઈ ઉકેલ છે? વિકલ્પો અને પ્રતિબંધો
આ અંધકારમય પરિસ્થિતિમાં આશાનું કિરણ એ છે કે હવે વિશ્વ જાગૃત થઈ રહ્યું છે. તાજેતરમાં જ, આફ્રિકન યુનિયન (African Union) ના દેશોએ એક ઐતિહાસિક નિર્ણય લીધો છે. તેમણે ગધેડાના ચામડાની નિકાસ અને કતલ પર આખા ખંડમાં પ્રતિબંધ મૂકવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. જો આ પ્રતિબંધ કડક રીતે લાગુ કરવામાં આવે, તો ચીનના ઈજિયાઓ ઉદ્યોગને મોટો ફટકો પડી શકે છે અને લાખો ગધેડાઓના જીવ બચી શકે છે.
બીજો વિકલ્પ ટેકનોલોજી છે. ‘સેલ્યુલર એગ્રીકલ્ચર’ (Cellular Agriculture) દ્વારા હવે પ્રયોગશાળામાં પ્રાણીઓને માર્યા વગર કોલેજન બનાવવું શક્ય છે. જો ઈજિયાઓના ઘટકો લેબમાં બનાવી શકાય, તો પ્રાણીઓની કતલ કરવાની જરૂર રહેતી નથી. જોકે, પરંપરાગત દવાઓમાં માનતા લોકો કૃત્રિમ રીતે બનાવેલા ઈજિયાઓને સ્વીકારશે કે કેમ તે એક મોટો પ્રશ્ન છે.
આપણી જવાબદારી શું છે?
વાચક મિત્રો, એક ગ્રાહક તરીકે આપણી પાસે સૌથી મોટી શક્તિ છે. જ્યાં સુધી માંગ રહેશે, ત્યાં સુધી પુરવઠો ચાલુ રહેશે. આપણે આપણી જાતને કેટલાક પ્રશ્નો પૂછવાની જરૂર છે:
- શું આપણે જે કોસ્મેટિક્સ કે દવાઓ વાપરીએ છીએ તેના ઘટકો (Ingredients) આપણે તપાસીએ છીએ?
- જો કોઈ પ્રોડક્ટમાં ‘જીલેટીન’ (Gelatin) લખેલું હોય, તો શું આપણે જાણીએ છીએ કે તે કયા પ્રાણીમાંથી આવ્યું છે?
- શું થોડી સુંદરતા કે કાલ્પનિક યુવાની માટે એક જીવની હત્યા વાજબી છે?
આપણે એવી પ્રોડક્ટ્સનો બહિષ્કાર કરવો જોઈએ જેમાં પ્રાણી ક્રૂરતા સામેલ હોય. આપણે ‘ક્રૂઅલ્ટી-ફ્રી’ (Cruelty-Free) અને વીગન (Vegan) પ્રોડક્ટ્સ તરફ વળવું જોઈએ. વનસ્પતિ આધારિત કોલેજન બૂસ્ટર્સ અને આયુર્વેદિક ઉપચારો એવા વિકલ્પો છે જે કોઈપણ જીવની હત્યા વગર પણ તમને સ્વસ્થ રાખી શકે છે.
સુંદરતાનો સાચો અર્થ
60 લાખ ગધેડા. દર વર્ષે. આ માત્ર આંકડો નથી, આ એક ચીસ છે જે આપણા કાન સુધી પહોંચવી જોઈએ. એન્ટી-એજિંગ દવાઓના નામે ચાલતો આ ગોરખધંધો પર્યાવરણ, જૈવવિવિધતા અને માનવતા વિરુદ્ધનો અપરાધ છે.
આપણી ત્વચા પરની ચમક લોહીથી ખરડાયેલી ન હોવી જોઈએ. સાચી સુંદરતા કરુણામાં છે, ક્રૂરતામાં નહીં. આપણે સ્વીકારવું પડશે કે વૃદ્ધત્વ એ જીવનની એક કુદરતી પ્રક્રિયા છે. તેને ગરિમા સાથે સ્વીકારવી જોઈએ, કોઈ નિર્દોષ પ્રાણીની ચામડી ઉતારીને નહીં.
આ અહેવાલ વાંચ્યા પછી, આગલી વખતે જ્યારે તમે કોઈ મોંઘી એન્ટી-એજિંગ ક્રીમ કે હેલ્થ ટોનિક ખરીદો, ત્યારે બે વાર વિચારજો. કદાચ તેની કિંમત તમે પૈસામાં ચૂકવી રહ્યા હશો, પણ કોઈ મૂંગા જીવે તેની કિંમત પોતાના જીવથી ચૂકવી છે. જાગૃત બનો, સતર્ક રહો અને આ ક્રૂરતાનો હિસ્સો બનતા અટકો.
ઈજિયાઓ ઉદ્યોગનું ભવિષ્ય અને વૈશ્વિક રાજકારણ
આ મુદ્દો માત્ર પ્રાણી કલ્યાણ પૂરતો સીમિત નથી રહ્યો, પરંતુ હવે તે આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધો અને ભૂ-રાજકારણનો પણ વિષય બની ગયો છે. ચીન આફ્રિકામાં મોટું રોકાણકાર છે અને ઘણા ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સ ચલાવે છે. આ દબાણને કારણે ઘણા આફ્રિકન દેશો શરૂઆતમાં ગધેડાના વેપાર પર પ્રતિબંધ મૂકતા અચકાતા હતા. તેઓ ડરતા હતા કે જો તેઓ ચીનની માંગને નકારશે તો તેમના આર્થિક સંબંધો બગડી શકે છે.
જોકે, હવે પરિસ્થિતિ બદલાઈ છે. નાઈજીરીયા, જે આફ્રિકાનું સૌથી મોટું અર્થતંત્ર છે, તેણે ગધેડાની નિકાસ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે. બ્રાઝિલ જેવા દક્ષિણ અમેરિકી દેશે પણ આ વેપાર પર અંકુશ લગાવવા કાયદાકીય પ્રક્રિયા શરૂ કરી છે. આ દર્શાવે છે કે દેશો હવે સમજી રહ્યા છે કે ટૂંકા ગાળાના નફા માટે તેઓ પોતાની જૈવવિવિધતા અને ગ્રામીણ અર્થતંત્રનો ભોગ આપી શકે નહીં.
વૈજ્ઞાનિક અહેવાલો એ પણ ચેતવણી આપી છે કે જો ગધેડાની વસ્તી આ જ દરે ઘટતી રહી, તો આગામી 5-10 વર્ષમાં વિશ્વના ઘણા ભાગોમાંથી ગધેડા નામશેષ થઈ જશે. આ એક પર્યાવરણીય હોનારત હશે. ગધેડા માત્ર ભારવહન માટે જ નહીં, પણ બીજ ફેલાવવા અને ઘાસના મેદાનોની જાળવણીમાં પણ મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. ઇકોસિસ્ટમમાં દરેક જીવનું મહત્વ હોય છે, અને એક કડી તૂટવાથી આખી સાંકળ વિખેરાઈ શકે છે.
પરંપરા વિરુદ્ધ આધુનિકતા: એક નૈતિક દ્વંદ્વ
ચીનની સંસ્કૃતિમાં પરંપરાગત દવાઓનું સ્થાન બહુ ઊંચું છે. પરંતુ શું પરંપરાના નામે કોઈ પણ પ્રથા ચલાવી લેવી જોઈએ? એક સમયે વાઘના હાડકાં અને ગેંડાના શિંગડાનો પણ દવામાં ઉપયોગ થતો હતો, જેના કારણે આ પ્રાણીઓ લુપ્ત થવાની અણીએ આવી ગયા. વૈશ્વિક દબાણ અને જાગૃતિને કારણે તે વેપાર પર અંકુશ આવ્યો. હવે સમય પાકી ગયો છે કે ગધેડાના ચામડા માટે પણ એવું જ વૈશ્વિક આંદોલન ઊભું થાય.
આધુનિક ચીની યુવાનો પણ હવે આ પ્રથાઓ પર સવાલો ઉઠાવી રહ્યા છે. પ્રાણી અધિકાર સંગઠનો ચીનની અંદર પણ સક્રિય થઈ રહ્યા છે. તે એક લાંબી લડાઈ છે, કારણ કે વર્ષો જૂની માન્યતાઓ અને અબજો ડોલરના વેપાર સામે લડવું સહેલું નથી.
ગુજરાત અને ભારતીય ખેડૂતોની વેદના
ગુજરાતની વાત કરીએ તો, સૌરાષ્ટ્ર અને ઉત્તર ગુજરાતના ઘણા વિસ્તારોમાં માલધારીઓ અને ઈંટોના ભઠ્ઠાના કામદારો ગધેડા પર નિર્ભર છે. ભૂતકાળમાં, ગધેડાના દૂધના ઔષધીય ગુણો વિશે પણ ચર્ચા થઈ હતી અને તેને પ્રોત્સાહન મળ્યું હતું. ગધેડાનું દૂધ ઘણું મોંઘું વેચાય છે અને તે સ્વાસ્થ્ય માટે સારું છે, જેમાં પ્રાણીને મારવાની જરૂર પડતી નથી. આ એક સકારાત્મક વિકલ્પ હોઈ શકે છે. ચામડા માટે હત્યા કરવાને બદલે, ગધેડાના દૂધ અને ડેરી પ્રોડક્ટ્સનો ઉદ્યોગ વિકસાવી શકાય તો ગધેડાની વસ્તી પણ સચવાશે અને ખેડૂતોને આવક પણ મળશે.
પરંતુ અત્યારે વાસ્તવિકતા એ છે કે ગેરકાયદેસર કતલખાનાઓ સક્રિય છે. પશુ મેળામાં ગધેડાની આવક ઘટી છે. જે પશુધન ભારતની શાન હતું, તે હવે લુપ્ત પ્રાય: થવા તરફ છે. સરકારે આ બાબતે કડક કાયદા બનાવવા જોઈએ અને ગધેડાની નિકાસ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધની ખાતરી કરવી જોઈએ. બોર્ડર સિક્યોરિટી ફોર્સ અને કસ્ટમ્સ વિભાગે નેપાળ અને બાંગ્લાદેશની સરહદો પર ચાંપતી નજર રાખવી જરૂરી છે, કારણ કે આ રસ્તેથી દાણચોરી થવાની શક્યતાઓ વધુ હોય છે.
મગન લુહાર CTC News ના ફાઉન્ડર અને ઓનર છે. પત્રકારત્વ ઉપરાંત તેઓ એક જાણીતા અભિનેતા (Actor) પણ છે. કલા અને મીડિયા ક્ષેત્રે બહોળો અનુભવ ધરાવતા મગનભાઈએ સામાજિક જવાબદારીની ભાવના સાથે આ ડિજિટલ પ્લેટફોર્મની સ્થાપના કરી છે. તેઓ ખાસ કરીને ગ્રામીણ વિકાસ અને સામાજિક મુદ્દાઓને પોતાની આગવી શૈલીમાં વાચા આપવા માટે જાણીતા છે.